ڕستەسازی (Syntax) کۆتا قۆناغی ڕێزمانە؛ لێرەدا هەموو ئەو وشانەی پێشتر باسمان کردن (ناو، جێناو، فرمان، ئامراز) کۆدەبنەوە بۆ ئەوەی "واتایەکی تەواو" ببەخشن. ڕستەسازی باس لە چۆنیەتی ڕیزبوونی وشەکان و پێکهاتەی ڕستە دەکات.
١. پێکهاتەی بنەڕەتی ڕستەی کوردی
لە زمانی کوردیدا، ڕیزبەندی سەرەکی ڕستە بەم شێوەیەیە:
نموونە: (ئازاد) + (نانەکە) + (خوارد).
تێبینی گرنگ: زمانی کوردی جیاوازە لە زمانی ئینگلیزی، چونکە لە کوردیدا "فرمان" هەمیشە دەکەوێتە کۆتایی ڕستە.
٢. جۆرەکانی ڕستە لە ڕووی پێکهاتەوە (Structure)
٣. جۆرەکانی ڕستە لە ڕووی واتا (Meaning)
- • ڕستەی هەواڵیی: (دوێنێ باران باری).
- • ڕستەی پرسیاری: (کەی دەچیت بۆ شار؟).
- • ڕستەی داخوازی: (کتێبەکە بێنە!).
- • ڕستەی سەرسوڕمان: (ئای چەند جوانە!).
٤. نەرێنی کردنی ڕستە (Negation)
بۆ نەرێنی کردن، پاشگری (نـ) یان (نا) دەخەینە سەر فرمانەکە:
ئەرێنی: ئەو دەڕوات. | نەرێنی: ئەو ناڕوات.
٥. تێبینییەکی زۆر زانستی (سەربەستی ڕیزبەندی):
هەرچەندە گوتمان فرمان لە کۆتایی ڕستەدایە، بەڵام زمانی کوردی زمانێکی "سەربەست"ە لە ڕیزبەندی وشەکاندا بۆ مەبەستی ئەدەبی یان جەختکردنەوە (Emphasis).
نموونە: لە جیاتی "نانم خوارد"، دەکرێت بڵێیت "خواردم نانەکە" (لە شیعر یان کاتی تووڕەییدا)، بەڵام شێوە ستانداردەکەی هەر ئەوەیە فرمان لە کۆتایی بێت.