لێکدانەوەی تەواوی خەونی: شەرم
١. واتای گشتی (ئەرێنی):
شەرمکردن لە خەوندا هێمای ئیمان، پاکی و بەرزبوونی ڕەوشتە. ئەگەر لەبەردەم کەسێکی گەورە یان لەبەر کارێکی باش شەرم بکەیت، مژدەی ئەوەیە ڕێزت لە ناو خەڵکدا زیاد دەکات. ئەم خەونە نیشانەی پەیمان پارێزی و دوورکەوتنەوە لە کارە نادروستەکانە؛ هەروەها وەک مژدەی تەوبە و گەڕانەوە بۆ سەر ڕێگای ڕاست لێکدەدرێتەوە.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* شەرمکردنی زۆر (نەتوانینی قسە): هۆشدارییە لەوەی خەوبینەکە هەلی گرنگ لەدەست دەدات بەهۆی ترسی بێ بنەما یان لاوازیی کەسایەتی لە ناو کۆمەڵدا.
* شەرم لەبەر گوناه یان هەڵە: ئاماژەیە بۆ ئازاری ویژدان و هەستکردن بە تاوان لە واقیعدا کە مێشکت سەرقاڵ دەکات.
* بینی کەسێکی بێشەرم و بێڕێز: نیشانەی ڕووبەڕووبوونەوەی فیتنە یان کەسانی دووڕووە کە دەیانەوێت ئارامیی ژیانت تێک بدەن.
* سووربوونەوەی ڕووخسار بۆ کارێکی ناپەسەند: ئاماژەیە بۆ ئەگەری ئاشکرابوونی نهێنییەک کە ناتەوێت کەس بیزانێت.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: نیشانەی شکۆمەندی و متمانەپێکردنە؛ ئەگەر پیاوێک شەرم بکات لە ئەنجامدانی خراپە، واتا لە ژیانی ڕۆژانەیدا پارێزراو و سەرکەوتوو دەبێت.
- نەرێنی: ئەگەر شەرمەکە ببێتە هۆی ڕاکردن لە خەڵک، ئاماژەیە بۆ خۆدزینەوە لە بەرپرسیارێتییە گرنگەکانی خێزان و کار.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: مژدەی پاکی، جوانی و پاراستنی کەرامەتە؛ بۆ سەڵت، نیشانەی بیستنی هەواڵێکی خۆشی هاوسەرگیرییە و دەبێتە جێگای ڕێز لە ناو ماڵە نوێیەکەیدا.
- نەرێنی: شەرمکردن بەهۆی ونبوونی شتێک، ئاماژەیە بۆ هەستکردن بە بێهێزی و دوودڵی لە بەرامبەر بڕیارە چارەنووسسازەکاندا.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- زەردەخەنەی شەرمانە (پێکەنین لە ناو شەرمدا): مژدەی بیستنی وەسف و ستاییشە لەلایەن خەڵکەوە؛ کارەکانت بە باشی باس دەکرێن.
- گریانی قووڵ و سەری نزم لە شەرمدا: نیشانەی پەشیمانییەکی قووڵە لە هەڵەیەکی ڕابردوو و ئارەزوویەکی بەهێز بۆ قەرەبووکردنەوە.
- تینوێتی و شەرم لە داواکردنی ئاو: ئاماژەیە بۆ تینوێتی "تێگەیشتن و سۆز"؛ خەوبینەکە بەهۆی شەرمەوە ناتوانێت دەردی دڵی خۆی بۆ نزیکەکانی باس بکات.
شەرمکردن لە خەوندا هێمای ئیمان، پاکی و بەرزبوونی ڕەوشتە. ئەگەر لەبەردەم کەسێکی گەورە یان لەبەر کارێکی باش شەرم بکەیت، مژدەی ئەوەیە ڕێزت لە ناو خەڵکدا زیاد دەکات. ئەم خەونە نیشانەی پەیمان پارێزی و دوورکەوتنەوە لە کارە نادروستەکانە؛ هەروەها وەک مژدەی تەوبە و گەڕانەوە بۆ سەر ڕێگای ڕاست لێکدەدرێتەوە.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* شەرمکردنی زۆر (نەتوانینی قسە): هۆشدارییە لەوەی خەوبینەکە هەلی گرنگ لەدەست دەدات بەهۆی ترسی بێ بنەما یان لاوازیی کەسایەتی لە ناو کۆمەڵدا.
* شەرم لەبەر گوناه یان هەڵە: ئاماژەیە بۆ ئازاری ویژدان و هەستکردن بە تاوان لە واقیعدا کە مێشکت سەرقاڵ دەکات.
* بینی کەسێکی بێشەرم و بێڕێز: نیشانەی ڕووبەڕووبوونەوەی فیتنە یان کەسانی دووڕووە کە دەیانەوێت ئارامیی ژیانت تێک بدەن.
* سووربوونەوەی ڕووخسار بۆ کارێکی ناپەسەند: ئاماژەیە بۆ ئەگەری ئاشکرابوونی نهێنییەک کە ناتەوێت کەس بیزانێت.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: نیشانەی شکۆمەندی و متمانەپێکردنە؛ ئەگەر پیاوێک شەرم بکات لە ئەنجامدانی خراپە، واتا لە ژیانی ڕۆژانەیدا پارێزراو و سەرکەوتوو دەبێت.
- نەرێنی: ئەگەر شەرمەکە ببێتە هۆی ڕاکردن لە خەڵک، ئاماژەیە بۆ خۆدزینەوە لە بەرپرسیارێتییە گرنگەکانی خێزان و کار.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: مژدەی پاکی، جوانی و پاراستنی کەرامەتە؛ بۆ سەڵت، نیشانەی بیستنی هەواڵێکی خۆشی هاوسەرگیرییە و دەبێتە جێگای ڕێز لە ناو ماڵە نوێیەکەیدا.
- نەرێنی: شەرمکردن بەهۆی ونبوونی شتێک، ئاماژەیە بۆ هەستکردن بە بێهێزی و دوودڵی لە بەرامبەر بڕیارە چارەنووسسازەکاندا.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- زەردەخەنەی شەرمانە (پێکەنین لە ناو شەرمدا): مژدەی بیستنی وەسف و ستاییشە لەلایەن خەڵکەوە؛ کارەکانت بە باشی باس دەکرێن.
- گریانی قووڵ و سەری نزم لە شەرمدا: نیشانەی پەشیمانییەکی قووڵە لە هەڵەیەکی ڕابردوو و ئارەزوویەکی بەهێز بۆ قەرەبووکردنەوە.
- تینوێتی و شەرم لە داواکردنی ئاو: ئاماژەیە بۆ تینوێتی "تێگەیشتن و سۆز"؛ خەوبینەکە بەهۆی شەرمەوە ناتوانێت دەردی دڵی خۆی بۆ نزیکەکانی باس بکات.
خەونامەی تەنیا حاجی - پیتی (ش)