قۆناغی گۆڕانکاری و پێغەمبەر نووح (سەلامی خوای لێ بێت)
لە سەرهەڵدانی بتپەرستییەوە تا ڕزگارکردنی مرۆڤایەتی
دوای پێغەمبەر ئیدریس (سەلامی خوای لێ بێت)، قۆناغێکی زۆر هەستیار و جیاواز لە مێژووی مرۆڤایەتیدا دەستی پێکرد. لەم قۆناغەدا بۆ یەکەمجار "شیرک و بتپەرستی" لەسەر زەوی بڵاوبووەوە، کە دواتر بووە هۆی ناردنی پێغەمبەر نووح (سەلامی خوای لێ بێت).
١. سەردەمی نێوان ئیدریس و نووح
لە نێوان حەزرەتی ئیدریس و حەزرەتی نووحدا ١٠ سەدە (واتە هەزار ساڵ) هەبووە. لەم هەزار ساڵەدا، خەڵکی هەموویان لەسەر یەکتاپەرستی و ئایینی ئادەم و ئیدریس بوون و هیچ بتپەرستییەک بوونی نەبووە.
٢. چیرۆکی پێنج پیاوچاکەکە (سەرەتای بتپەرستی)
لەو سەردەمەدا پێنج پیاوی زۆر چاک و دیندار هەبوون کە خەڵکی زۆریان خۆش دەویستن، ئەوانیش ناویان: (وَدّ، سُواع، یَغوث، یَعوق، نَسْر) بوو. کاتێک ئەم پیاوچاکانە یەک لە دوای یەک کۆچی دواییان کرد، خەڵکی زۆر خەمبار بوون.
فێڵەکەی شەیتان: شەیتان لە شێوەی مرۆڤێکدا هاتە ناو خەڵکەکە و پێی وتن: "بۆ ئەوەی یادی ئەم پیاوانە نەکەن و هەمیشە هانتان بدەن بۆ عیبادەت، پەیکەریان بۆ دروست بکەن و لەو شوێنانە دایبنێن کە لێی دادەنیشتن". خەڵکەکە پەیکەرەکانیان دروست کرد، بەڵام لەو سەردەمەدا نەیان دەپەرستن، تەنها وەک "یادگاری" سەیریان دەکردن.
٣. چۆن پەیکەرەکان بوون بە بت؟
کاتێک ئەو نەوەیەی کە پەیکەرەکانیان دروست کردبوو مردن، نەوەی نوێ هاتنە سەر زەوی. شەیتان جارێکی تر هاتەوە و بە نەوەی نوێی وت: "باوباپیرانتان ئەم پەیکەرانەیان دەپەرست و لە ڕێگەی ئەوانەوە داوای بارانیان دەکرد". بەهۆی نەمانی زانست و تێپەڕبوونی کات، خەڵکەکە کەوتنە داوی شەیتان و دەستیان کرد بە کڕنۆشبردن و پەرستنی ئەو پەیکەرانە. لێرەوە یەکەمین بتپەرستی لە مێژوودا دەستی پێکرد.
٤. هاتنی پێغەمبەر نووح (سەلامی خوای لێ بێت)
کاتێک زەوی پڕ بوو لە بێباوەڕی و ستەم و بتپەرستی، خوای گەورە حەزرەتی نووحی نارد. نووح یەکەم پێغەمبەرە کە پێی دەوترێت (ڕەسول - نێردراو) بۆ لای گەلێکی بێباوەڕ، چونکە پێغەمبەرانی پێش ئەو (ئادەم، شیس، ئیدریس) بۆ لای بڕواداران نێردرابوون.
٥. ئەرکی نووح
نووح بۆ ماوەی ٩٥٠ ساڵ بانگەوازی گەلەکەی کرد بۆ ئەوەی بگەڕێنەوە بۆ لای خودا و بتەکان بشکێنن. ئەو زۆرترین ئارامی گرت لەگەڵ تانە و تەشەری بێباوەڕان، تا ئەو کاتەی فەرمانی پێکرا کەشتییە گەورەکە دروست بکات.
💡 زانیارییەکی گرنگ : لێرەدا زنجیرەی پێغەمبەرایەتی گۆڕانکارییەکی گەورەی بەسەردا هات؛ لە قۆناغی "ئاوەدانکردنەوە و فێربوونی زانست" (ئادەم و ئیدریس) گۆڕا بۆ قۆناغی "ڕزگارکردنی مرۆڤایەتی لە بێباوەڕی و لەناوچوون" (نووح).
بۆ ئەوەی وێنەیەکی ڕوونترت هەبێت لەسەر ئەو سەردەمە گواستنەوەیەی نێوان ئیدریس و نووح، پێویستە بزانیت کە شەیتان چۆن توانی زانستە بەرزەکانی سەردەمی ئیدریس بەکاربهێنێت بۆ تێکدانی عەقڵی مرۆڤەکان.
١. گۆڕانی زانست بۆ جادوو و خورافات
لە سەردەمی ئیدریسدا، زانستی ئەستێرەناسی بۆ ناسینی کات و گەورەیی خودا بەکاردەهات. بەڵام دوای وەفاتی ئەو، شەیتان نەوەکانی فێر کرد کە ئەستێرەکان "هێزی غەیبییان" هەبێت و دەتوانن چارەنووسی مرۆڤ بگۆڕن. لێرەوە یەکەمین بناغەکانی جادوو و ئەستێرەناسیی خراپ (التنجيم) سەری هەڵدا.
٢. جیابوونەوەی یەکجارەکیی نەوەکان و دەرکەوتنی ستەمکارەکان
لەم سەردەمەدا نەوەکانی شیس و قابییل بە تەواوی تێکەڵی یەک بوون و سنوورە ڕەوشتییەکان شکێنران. هەروەها کۆمەڵێک پاشای ستەمکار (الجبارین) پەیدا بوون کە هێزی جەستەیی زۆریان هەبوو و خەڵکیان کۆیلە دەکرد و خۆیان وەک خوداوەند نیشان دەدا.
٣. ونبوونی نامیلکەکان و لەدایکبوونی نووح
ئەو (٨٠) نامیلکەیەی کە بۆ شیس و ئیدریس دابەزیبوون، بەهۆی پشتگوێخستنەوە ون بوون. کاتێک نووح لەدایکبوو، باوکی و باپیری هیوایان تێدا بینی. دەوترێت ناوی نراوە "نووح" چونکە زۆر بۆ حاڵی گەلەکەی و دوورییان لە خودا دەگریا.
وردەکارییەکانی ژیانی نووح (سەلامی خوای لێ بێت)
یەکەم: دەستپێکی بانگەواز و ئارامی بێپایان: حەزرەتی نووح بۆ ماوەی ٩٥٠ ساڵ بە نهێنی و ئاشکرا بانگی دەکردن. گەلەکەی پەنجەیان دەخستە ناو گوێیان و بە "شێت" ناویان دەبرد.
دووەم: فەرمانی دروستکردنی کەشتییەکە: خوای گەورە فەرمانی پێ کرد کەشتییەک دروست بکات. گەلەکەی گاڵتەیان پێ دەکرد و دەیانوت: "دوای پێغەمبەرایەتی ئێستا بوویت بە دارتاش؟".
سێیەم: تایبەتمەندییەکانی کەشتییەکە: لە داری "ساج" دروست کرابوو و بە "قیر" داپۆشرابوو. سێ نهۆم بوو: بۆ ئاژەڵەکان، مرۆڤەکان، و باڵندەکان. لە هەر زیندەوەرێک جووتێکی تێدا بوو.
چوارەم: دەستپێکی لافاوە گەورەکە: ئاو لە "تەنور"ی ماڵانەوە فوارەی کرد و دەرگاکانی ئاسمان کرانەوە. ئاو گەیشتە سەر لوتکەی بەرزترین چیاکان.
پێنجەم: تاقیکردنەوەی باوکایەتی: نووح کوڕێکی هەبوو بە ناوی (یەم یان کەنعان) کە باوەڕی نەهێنابوو و لەبەر چاوی باوکی خنکا.
شەشەم: کۆتایی لافاوەکە: کەشتییەکە لەسەر کێوی (جوودی) نیشتەوە. نووح مەلە ڕەشەیەکی نارد بۆ ئەوەی بزانێت زەوی وشک بووەتەوە.
حەوتەم: باوکی دووەمی مرۆڤایەتی: هەموو مرۆڤەکانی ئێستا لە نەوەی سێ کوڕەکەی نووحن (سام، حام، یافیس).
کۆتایی قۆناغی نووح
ئەمە چیرۆکی ڕزگاربوونی مرۆڤایەتی بوو لە ڕێگەی ئیمان و کارکردنەوە. نووح بناغەی مرۆڤایەتییەکی نوێی دانا دوای لەناوچوونی بتپەرستان.
پڕۆژەی تەنیا حاجی | ئەرشیفی مێژووی پێغەمبەران