لێکدانەوەی تەواوی خەونی: مردن
١. واتای گشتی (تەمەن درێژی و گۆڕانکاری):
مردن لە خەوندا هێمای تەمەن درێژی، تەوبەکردن، یان کۆتاییهاتنی قۆناغێکی کۆن و دەستپێکردنی ژیانێکی نوێیە. ئەگەر بەبێ نەخۆشی مردویت، مژدەیە بۆ درێژیی تەمەن. هەروەها وەک "هاوسەرگیری" لێکدەدرێتەوە، چونکە گواستنەوەیە بۆ ماڵێکی نوێ و گۆڕینی شێوازی ژیان.
٢. لایەنی ئەرێنی و مژدە:
* مردن و پاشان زیندووبوونەوە: یەکێکە لە باشترین مژدەکان؛ نیشانەی تەوبەیەکی ڕاستەقینە و گەڕانەوەیە بۆ سەر ڕێگای حەق دوای هەڵەیەکی گەورە.
* مردنی خۆت و شۆردن و کفنکردن: نیشانەی بەرزیی پلە و پایەی دنیایی و جێگیربوونی ژیانە، بەڵام وریاکەرەوەیە بۆ لایەنی ڕۆحی.
* مردن لە کاتی کارێکی چاک (وەک نوێژ): مژدەی سەرەنجامێکی باش، ئاسودەیی دەروونی و پارێزراوییە لە بەڵاکان.
* مردن بەبێ شیوەن و گریان: نیشانەی چاکبوونی بناغەی ماڵ و پتەوبوونی ژیانی خێزانییە.
٣. لایەنی نەرێنی و وریاکەرەوە (خراپ):
* مردن بە ڕووتی: ئاگادارکردنەوەیە لە هەژاری، دەستکورتی، یان ئاشکرابوونی نهێنییەک کە دەبێتە هۆی شەرمەزاری.
* مردن بە هاوار و شیوەن: نیشانەی ڕوودانی ناخۆشییەک یان تێکچوونی بارودۆخی ئەو شوێنەیە کە لێی دەژیت.
* مردنی کچ: نیشانەی بێ ئومێدییە لە گەیشتن بە خۆشییەکی چاوەڕوانکراو (بە پێچەوانەی مردنی کوڕ کە ڕزگاربوونە لە دوژمن).
* مردن و ناشتن لە خاکدا: ئاماژەیە بۆ سەرقاڵبوونی تەواو بە دونیا و فەرامۆشکردنی ئاخیرەت.
٤. بۆ پیاو و ئافرەت:
- بۆ پیاو: نیشانەی سەرکەوتنە لە کارێکدا کە خەڵک لێی بێ ئومێد بوون؛ بۆ سەڵت، نیشانەی هاوسەرگیرییە.
- بۆ ئافرەت: مژدەی کۆتاییهاتنی کێشەکانە؛ بۆ کچانی سەڵت، وەک گواستنەوە بۆ ماڵی هاوسەر لێکدەدرێتەوە.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین لە کاتی مردندا: مژدەی بەدەستهێنانی پاداشتێکی گەورە و ئاسودەییەکە کە هەرگیز کۆتایی نایەت.
- گریانی بێدەنگ بۆ مردنی کەسێکی نزیک: مژدەی درێژیی تەمەنی ئەو کەسە و نەمانی کێشەکانیەتی.
- تینوێتی و خواردنەوەی ئاوی سارد دوای مردن: ئاماژەیە کە هەموو ماندووبوونی ژیانت بە یەکجار کۆتایی دێت و دەچیتە قۆناغێکی پڕ لە حەسانەوە.
مردن لە خەوندا هێمای تەمەن درێژی، تەوبەکردن، یان کۆتاییهاتنی قۆناغێکی کۆن و دەستپێکردنی ژیانێکی نوێیە. ئەگەر بەبێ نەخۆشی مردویت، مژدەیە بۆ درێژیی تەمەن. هەروەها وەک "هاوسەرگیری" لێکدەدرێتەوە، چونکە گواستنەوەیە بۆ ماڵێکی نوێ و گۆڕینی شێوازی ژیان.
٢. لایەنی ئەرێنی و مژدە:
* مردن و پاشان زیندووبوونەوە: یەکێکە لە باشترین مژدەکان؛ نیشانەی تەوبەیەکی ڕاستەقینە و گەڕانەوەیە بۆ سەر ڕێگای حەق دوای هەڵەیەکی گەورە.
* مردنی خۆت و شۆردن و کفنکردن: نیشانەی بەرزیی پلە و پایەی دنیایی و جێگیربوونی ژیانە، بەڵام وریاکەرەوەیە بۆ لایەنی ڕۆحی.
* مردن لە کاتی کارێکی چاک (وەک نوێژ): مژدەی سەرەنجامێکی باش، ئاسودەیی دەروونی و پارێزراوییە لە بەڵاکان.
* مردن بەبێ شیوەن و گریان: نیشانەی چاکبوونی بناغەی ماڵ و پتەوبوونی ژیانی خێزانییە.
٣. لایەنی نەرێنی و وریاکەرەوە (خراپ):
* مردن بە ڕووتی: ئاگادارکردنەوەیە لە هەژاری، دەستکورتی، یان ئاشکرابوونی نهێنییەک کە دەبێتە هۆی شەرمەزاری.
* مردن بە هاوار و شیوەن: نیشانەی ڕوودانی ناخۆشییەک یان تێکچوونی بارودۆخی ئەو شوێنەیە کە لێی دەژیت.
* مردنی کچ: نیشانەی بێ ئومێدییە لە گەیشتن بە خۆشییەکی چاوەڕوانکراو (بە پێچەوانەی مردنی کوڕ کە ڕزگاربوونە لە دوژمن).
* مردن و ناشتن لە خاکدا: ئاماژەیە بۆ سەرقاڵبوونی تەواو بە دونیا و فەرامۆشکردنی ئاخیرەت.
٤. بۆ پیاو و ئافرەت:
- بۆ پیاو: نیشانەی سەرکەوتنە لە کارێکدا کە خەڵک لێی بێ ئومێد بوون؛ بۆ سەڵت، نیشانەی هاوسەرگیرییە.
- بۆ ئافرەت: مژدەی کۆتاییهاتنی کێشەکانە؛ بۆ کچانی سەڵت، وەک گواستنەوە بۆ ماڵی هاوسەر لێکدەدرێتەوە.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین لە کاتی مردندا: مژدەی بەدەستهێنانی پاداشتێکی گەورە و ئاسودەییەکە کە هەرگیز کۆتایی نایەت.
- گریانی بێدەنگ بۆ مردنی کەسێکی نزیک: مژدەی درێژیی تەمەنی ئەو کەسە و نەمانی کێشەکانیەتی.
- تینوێتی و خواردنەوەی ئاوی سارد دوای مردن: ئاماژەیە کە هەموو ماندووبوونی ژیانت بە یەکجار کۆتایی دێت و دەچیتە قۆناغێکی پڕ لە حەسانەوە.
خەونامەی تەنیا حاجی - پیتی (م)