لێکدانەوەی تەواوی خەونی: چەک
بەپێی سیستمە وردەکەت و بە پشت بەستن بەو مانایەی کە بۆت دیاری کردووە، لێکدانەوەی وشەی (چەک) لە خەوندا بەم شێوەیەیە:
١. واتای گشتی
چەک لە خەوندا هێمایە بۆ "سەرکەوتن بەسەر دوژمن و پاراستن لە نەخۆشی". ئاماژەیە بۆ ئەوەی خەوبینەکە خاوەن "بەڵگەیەکی بەهێز" یان "پێگەیەکی پتەوە" کە ناهێڵێت کەس زیانی پێ بگەیەنێت. هەڵگرتنی چەک لەناو کۆمەڵێکدا کە چەکیان پێ نییە، نیشانەی ئەوەیە خەوبینەکە دەبێتە گەورە و سەرپەرشتیاری ئەو کۆمەڵەیە.
٢. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار)
سەڵت: مژدەی هاوسەرگیرییە لەگەڵ ئافرەتێک کە پارێزەری ماڵ و کەرامەتی بێت، یان نیشانەی دەستکەوتنی کارێکی پڕ لە هەیبەت و دەسەڵاتە.
خێزاندار: هێمایە بۆ پاراستنی خێزان. ئەگەر بینی چەکەکەی زۆر بەهێزە، واتا لە ڕکابەرییەکی بازرگانی یان کۆمەڵایەتیدا سەرکەوتنێکی گەورە بەدەست دەهێنێت و ناوی دەردەچێت.
٣. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار)
سەڵت: نیشانەی هەستکردن بە دڵنیایی و نەمانی ترسە. چەک بۆ ئەو وەک "برایەکی بەهێز یان باوکێکی پشتیوان" دەبینرێت کە ڕێگە نادات کەس بێزاری بکات.
خێزاندار: هێمایە بۆ پارێزراوی لە چاوی حەسوودان. هەبوونی چەک نیشانەی ئەوەیە هێزی ڕووبەڕووبوونەوەی کێشەکانی هەیە و ماڵەکەی لە هەر تێکچوونێک دەپارێزێت.
٤. کاریگەری بارودۆخ (گریان، پێکەنین، تینوێتی)
پێکەنین و هەڵگرتنی چەک: مژدەی گەیشتنە بە ئامانجێکی ئەستەم؛ بە هێز و متمانە بەخۆبوونەوە هەموو بەربەستەکان دەبڕیت.
گریان و بەکارهێنانی چەک: نیشانەی فەرەج دوای ستەمێکی زۆرە؛ ئەگەر غەدرت لێ کراوە، ئەم خەونە دەڵێت کە هێزت بۆ دەگەڕێتەوە و حەقەکەت وەردەگریتەوە.
تینوێتی و بینی چەک: ئاماژەیە بۆ ئەوەی خەوبینەکە تینووی "هێز و سەلماندنی تواناکانیەتی"، و مژدەی دەرفەتێکی زێڕینە تا خۆی بسەلمێنێت.
٥. زانیاری زەروور (بارودۆخ و بڕ)
دۆڕاندنی چەک یان دزرانی: ئاگادارکردنەوەیە لەوەی خەوبینەکە پێویستە زیاتر وریای کار و پێگەکەی بێت و ڕێگە نەدات کەمتەرخەمی لاوازی بکات.
بەخشینی چەک بە کەسێکی تر: ئاماژەیە بۆ گواستنەوەی ئەزموون یان هاوکاریکردنی کەسێکی تر بۆ ئەوەی بتوانێت بەرگری لە خۆی بکات.
بڕ (هەبوونی جۆرەها چەکی جیاواز):
نیشانەی فرەیی لە ئامرازەکانی سەرکەوتن و بوونی زانیارییەکی زۆرە لای خەوبینەکە کە وای لێ دەکات لە هیچ تاقیکردنەوەیەک نەترسێت.
١. واتای گشتی
چەک لە خەوندا هێمایە بۆ "سەرکەوتن بەسەر دوژمن و پاراستن لە نەخۆشی". ئاماژەیە بۆ ئەوەی خەوبینەکە خاوەن "بەڵگەیەکی بەهێز" یان "پێگەیەکی پتەوە" کە ناهێڵێت کەس زیانی پێ بگەیەنێت. هەڵگرتنی چەک لەناو کۆمەڵێکدا کە چەکیان پێ نییە، نیشانەی ئەوەیە خەوبینەکە دەبێتە گەورە و سەرپەرشتیاری ئەو کۆمەڵەیە.
٢. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار)
سەڵت: مژدەی هاوسەرگیرییە لەگەڵ ئافرەتێک کە پارێزەری ماڵ و کەرامەتی بێت، یان نیشانەی دەستکەوتنی کارێکی پڕ لە هەیبەت و دەسەڵاتە.
خێزاندار: هێمایە بۆ پاراستنی خێزان. ئەگەر بینی چەکەکەی زۆر بەهێزە، واتا لە ڕکابەرییەکی بازرگانی یان کۆمەڵایەتیدا سەرکەوتنێکی گەورە بەدەست دەهێنێت و ناوی دەردەچێت.
٣. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار)
سەڵت: نیشانەی هەستکردن بە دڵنیایی و نەمانی ترسە. چەک بۆ ئەو وەک "برایەکی بەهێز یان باوکێکی پشتیوان" دەبینرێت کە ڕێگە نادات کەس بێزاری بکات.
خێزاندار: هێمایە بۆ پارێزراوی لە چاوی حەسوودان. هەبوونی چەک نیشانەی ئەوەیە هێزی ڕووبەڕووبوونەوەی کێشەکانی هەیە و ماڵەکەی لە هەر تێکچوونێک دەپارێزێت.
٤. کاریگەری بارودۆخ (گریان، پێکەنین، تینوێتی)
پێکەنین و هەڵگرتنی چەک: مژدەی گەیشتنە بە ئامانجێکی ئەستەم؛ بە هێز و متمانە بەخۆبوونەوە هەموو بەربەستەکان دەبڕیت.
گریان و بەکارهێنانی چەک: نیشانەی فەرەج دوای ستەمێکی زۆرە؛ ئەگەر غەدرت لێ کراوە، ئەم خەونە دەڵێت کە هێزت بۆ دەگەڕێتەوە و حەقەکەت وەردەگریتەوە.
تینوێتی و بینی چەک: ئاماژەیە بۆ ئەوەی خەوبینەکە تینووی "هێز و سەلماندنی تواناکانیەتی"، و مژدەی دەرفەتێکی زێڕینە تا خۆی بسەلمێنێت.
٥. زانیاری زەروور (بارودۆخ و بڕ)
دۆڕاندنی چەک یان دزرانی: ئاگادارکردنەوەیە لەوەی خەوبینەکە پێویستە زیاتر وریای کار و پێگەکەی بێت و ڕێگە نەدات کەمتەرخەمی لاوازی بکات.
بەخشینی چەک بە کەسێکی تر: ئاماژەیە بۆ گواستنەوەی ئەزموون یان هاوکاریکردنی کەسێکی تر بۆ ئەوەی بتوانێت بەرگری لە خۆی بکات.
بڕ (هەبوونی جۆرەها چەکی جیاواز):
نیشانەی فرەیی لە ئامرازەکانی سەرکەوتن و بوونی زانیارییەکی زۆرە لای خەوبینەکە کە وای لێ دەکات لە هیچ تاقیکردنەوەیەک نەترسێت.
خەونامەی تەنیا حاجی