پێغەمبەر ساڵح (سەلامی خوای لێ بێت) و گەلی سەموود
موعجیزەی حوشترەکە و شارستانییەتی هەڵکۆڵدراوی ناو بەرد
دوای پێغەمبەر هوود و لەناوچوونی گەلی عاد، نەتەوەیەک هاتن کە پێیان دەگوترا گەلی "سەموود" و خوای گەورە پێغەمبەر ساڵحی (سەلامی خوای لێ بێت) بۆ ڕەوانە کردن.
١. گەلی سەموود و شارستانییەتەکەیان
شوێنی نیشتەجێبوون: ئەوان لە ناوچەیەک دەژیان بە ناوی (ئەلـحەجر) کە دەکەوێتە نێوان حیجاز و شام (ئێستا لە سعودیە بە "مەدائین ساڵح" ناسراوە).
تەلارسازی: ئەوانیش وەک گەلی عاد زۆر بەهێز بوون. فێربوونیان چۆن لە ناو بەردە ڕەقەکان و چیاکاندا کۆشک و تەلاری زۆر جوان هەڵبکۆڵن. ئێستاش شوێنەوارەکانیان ماوە و یەکێکە لە سەرسوڕهێنەرترین شوێنەوارەکانی جیهان.
لادانەکەیان: ئەوان لە جیاتی ئەوەی پەند لە گەلی عاد وەربگرن، تووشی هەمان هەڵە بوون و دەستیان کرد بە بتپەرستی و زوڵم کردن.
٢. داواکارییە مەحاڵەکە و موعجیزەی حوشترەکە
گەلەکەی بە ساڵحیان وت: "ئەگەر ڕاست دەکەیت و پێغەمبەریت، نیشانەیەکمان نیشان بدە". ئاماژەیان بۆ بەردێکی گەورە و ڕەق کرد و وتیان: "دەبێت لە ناو ئەم بەردە ڕەقەوە، حوشترێکی مێی گەورە و دووگیانمان بۆ دەربهێنیت کە ڕەنگی سوورێکی مەیلەو زەرد بێت!". ساڵح دوعای کرد و بە فەرمانی خودا بەردەکە شەق بوو و حوشترەکە بەو وەسفانەی ئەوان دەیانویست هاتە دەرەوە.
٣. یاسای دابەشکردنی ئاو
حوشترەکە موعجیزەیەکی گەورە بوو، خوای گەورە یاسایەکی بۆ دانا: ڕۆژێک ئاوی بیرەکە تەنها بۆ حوشترەکە بێت (لەو ڕۆژەدا حوشترەکە هێندە شیری دەدا کە بەشی هەموو گوندەکەی دەکرد). ڕۆژەکەی تر ئاوەکە بۆ خەڵکەکە بێت. ساڵح پێی وتن: "ئاگاداری بن، بە هیچ شێوەیەک ئازاری ئەم حوشترە نەدەن، ئەگەرنا سزایەکی گەورەتان بۆ دێت".
٤. تاوانەکە و سەربڕینی حوشترەکە
شەیتان و چەند سەرکردەیەکی خراپەکار لە ناو گەلی سەموود، نەیانتوانی بەرگەی بینینی ئەم موعجیزەیە بگرن. بۆیە نۆ کەسی خراپەکاریان ڕاسپارد و ئەوانیش بە شەو چوون و حوشترەکەیان سەربڕی. دوای ئەوە بە گاڵتەجاڕییەوە بە ساڵحیان وتیان سزا بهێنە.
٥. سێ ڕۆژ مۆڵەت و سزاکە
ساڵح مۆڵەتی سێ ڕۆژی پێدان. ڕەنگی دەموچاویان لە زەردەوە گۆڕا بۆ سوور و دواتر ڕەش. لە بەرەبەیانی ڕۆژی چوارەمدا، دەنگێکی زۆر گەورە و بەهێز (الصيحة) لە ئاسمانەوە هات و لە هەمان کاتدا بوومەلەرزەیەکی بەهێز زەوی هەژاند. هێندە دەنگەکە بەهێز بوو، دڵی بێباوەڕەکان لە ناو جەستەیاندا تەقی.
٦. ڕزگاربوونی ساڵح
خوای گەورە پێغەمبەر ساڵح و بڕوادارانی ڕزگار کرد. ئەوان سەیری وێرانیی شارەکەیان کرد و ساڵح بە خەمبارییەوە وتی: "من ئامۆژگاریی ئێوەم کرد، بەڵام ئێوە ئامۆژگاریکارانتان خۆش ناوێت".
ئەرشیفی مێژوویی مەدائین ساڵح
تەکنەلۆژیای هەڵکۆڵین: گەلی سەموود ئەندازیار بوون، دەیانزانی چۆن نەخشەی ورد لەسەر شاخە بەردینەکان بکێشن و پلەی گەرمی ناو ماڵەکان بپارێزن.
نهێنی نۆ کەسەکە: قورئان ئاماژە بە ٩ کەس دەکات کە سوێندیان خواردبوو ساڵح و خێزانەکەی بکوژن، بەڵام پێش ئەوە بە بەردبارانکردن لەناو چوون.
تاقیکردنەوەی ئابووری: حوشترەکە تاقیکردنەوەی "ئارامگرتن و ڕێکخستن" بوو. لە بەرامبەر ئاوەکەدا، هێندە شیری دەدا کە هەموو گەلی سەموود مەشکەکانیان لێ پڕ دەکرد.
دەنگە بەهێزەکە (الصيحة): سزایەک لە جۆری Ultrasonic بوو کە پەردەی دڵ و سییەکانی تەقاندن. قورئان بە ناوەکانی (الصیحة، الرجفة، الطاغية) باسی دەکات.
تایبەتمەندی حوشترەکە: قەبارەی هێندە گەورە بووە ئاژەڵەکانی تر لێی دەترسان، و شیرەکەی بەشی هەموو ماڵەکانی دەکرد.
قودار کوڕی سالف: سەربڕەری حوشترەکە و "بەدبەختترین کەسی نەتەوەکانی پێشوو" بوو کە بە هاندانی دوو ئافرەتی دەوڵەمەند ئەو تاوانەی کرد.
پاشماوەکانی سەموود
کۆشکی تەنیا (القصر الفريد): بەناوبانگترین شوێنەوارە کە لە یەک بەردی زەبەلاح لە ناوەڕاستی بیاباندا دروست کراوە.
شوێنەواری جیهانی: مەدائین ساڵح (الحجر) یەکەمین شوێنەوار بوو لە سعودیە کە لە "یونسکۆ" تۆمار کرا و ١١١ گۆڕی گەورەی تێدایە.
ژیانی ساڵح دوای سزا: دەوترێت لەگەڵ ١٢٠ بڕوادار کۆچیان کرد بۆ فەلەستین (ناوچەی ڕەملە) یان مەککە و یەمەن، و لەوێ ژیان تا کاتی کۆچی دوایییان.
وانەی ئاو: ئەم چیرۆکە یەکەمین وانەی "بەڕێوەبردنی سەرچاوەکان"ە، کە نیشانی دا ئاو نیعمەتێکی گشتییە و نابێت قۆرغ بکرێت.