ژیانی پێغەمبەر ئادەم (سەلامی خوای لێ بێت)
سەرەتای مێژووی مرۆڤایەتی
یەکەم: دروستبوونی ئادەم
خوای گەورە ویستی خۆی بۆ فریشتەکان دەربڕی کە دەیەوێت لەسەر زەوی جێنشینێک دروست بکات. ئادەم لە قوڕ دروستکرا؛ خودا مشتێک خۆڵی لە هەموو جۆر و ڕەنگەکانی سەر زەوی کۆکردەوە، هەر بۆیە نەوەکانی ئادەم ڕەنگ و سروشتی جیاوازیان هەیە. دوای ئەوەی جەستەکەی تەواو بوو، خوای گەورە لە ڕۆحی خۆی پفوو کرد بە جەستەیدا و ئادەم بوو بە زیندەوەرێکی مرۆیی. خوای گەورە هەموو ناوەکانی فێری ئادەم کرد (ناوی شتەکانی دەوروبەری)، کە ئەمەش نیشانەی ڕێزگرتن بوو لە عەقڵی مرۆڤ.
دووەم: سوجدەبردن و لادانی ئیبلیس
خوای گەورە فەرمانی بە فریشتەکان کرد سوجدەی ڕێز بۆ ئادەم بەرن. هەموو فریشتەکان سوجدەیان برد، بەڵام (ئیبلیس) کە لە جنۆکەکان بوو، سەرپێچی کرد و خۆی بە گەورەتر زانی، وتی: "من لە ئاگرم و ئەو لە قوڕە"، بەمەش لە ڕەحمەتی خوا دەرکرا و بوو بە دوژمنی هەمیشەیی ئادەم.
سێیەم: ژیان لە بەهەشت و دروستبوونی حەوا
ئادەم لە بەهەشتدا نیشتەجێ بوو، بەڵام هەستی بە تنیایی دەکرد. خوای گەورە (حەوا)ی لە پەراسووی ئادەم دروست کرد بۆ ئەوەی ببێتە هاوسەر و هاوەڵی. خوای گەورە ڕێگەی پێدان لە هەموو نیعمەتەکانی بەهەشت بخۆن، تەنها یەک دار نەبێت کە فەرمانی پێ کردن لێی نزیک نەبنەوە.
چوارەم: تاقیکردنەوە و دابەزین بۆ سەر زەوی
شەیتان دەستی کرد بە وەسوەسە بۆ ئادەم و حەوا و پێی وتن ئەگەر لەو دارە بخۆن دەبنە فریشتە یان هەمیشە دەمێننەوە. ئادەم و حەوا لە دارەکەیان خوارد و فەرمانی خوایان لەبیر چوو. دوای ئەوە هەستیان بە هەڵەی خۆیان کرد و داوای لێخۆشبوونیان لە خوا کرد. خوای گەورە لێیان خۆش بوو، بەڵام فەرمانی پێ کردن دابەزن بۆ سەر زەوی تا تێیدا بژین و تاقی بکرێنەوە.
پێنجەم: ژیان لەسەر زەوی و نەوەکانی
ئادەم و حەوا لەسەر زەوی دەستیان بە ژیان کرد و فێری کشتوکاڵ و کارکردن بوون. نەوەیان خستەوە، یەکەمین ڕووداوی گەورە لە نێوان کوڕەکانیدا (قابییل و هابییل) ڕوویدا، کاتێک قابییل لەبەر حەسوودی هابییلی برای کوشت. ئادەم وەک پێغەمبەرێک ڕێنمایی منداڵەکانی دەکرد بۆ پەرستنی خوای تاقانە و دوورکەوتنەوە لە شەیتان.
شەشەم: کۆچی دوایی
ئادەم (سەلامی خوای لێ بێت) تەمەنێکی درێژی ژیا (کە دەوترێت نێزیکەی ١٠٠٠ ساڵ بووە). پێش مردنی، وەسیەتی بۆ کوڕەکەی (شیس) کرد کە بەردەوام بێت لەسەر پەیامی یەکتاپەرستی. لە کاتی مردنیدا، فریشتەکان هاتن و کفن و دفنیان کرد و شۆردیان، بۆ ئەوەی ببێتە سوننەت و ڕێگا بۆ نەوەکانی دوای خۆی.
فێربوونی زمان و زانست
خوای گەورە توانای فێربوونی پێ بەخشی و هەموو ناوەکانی فێر کرد، کە ئەمە بنچینەی زمان و شارستانییەتە. ئەم زانستە بووە هۆی ئەوەی فریشتەکان دان بە گەورەیی مرۆڤدا بنێن.
وەسوەسەی شەیتان و فێڵەکە
شەیتان لە دەروازەی "خێرخوازی" و "مانەوەی هەمیشەیی" هاتە پێشەوە. پێی وتن ئەو دارە ناوی (دارە نەمرییەکەیە). ئادەم و حەوا نەیاندەزانی کە کەسێک هەیە بتوانێت بە "ناوی خواوە" سوێندی درۆ بخوات.
پەشیمانبوونەوە و دابەزین بۆ سەر زەوی
ئادەم دانی بە هەڵەی خۆیدا نا و خوای گەورە ئەم وشە پیرۆزانەی فێر کرد: (رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ). دابەزین بۆ سەر زەوی سزا نەبوو، بەڵکو جێبەجێکردنی پلانێک بوو بۆ ئاوەدانکردنەوەی زەوی. لەوێ فێری دروستکردنی ئاگر، کێڵانی زەوی و دروینی گەنم کرا.
نهێنی و وردەکارییە گەردوونییەکان
- • پەیمانی نەوەکانی ئادەم: لە (عالم الذر) خودا هەموو نەوەکانی کۆکردەوە و گەواهی لێ وەرگرتن کە ئەو پەروەردگاریانە.
- • شێوەی جەستە: ئادەم نزیکەی ٣٠ مەتر درێژ بووە و لەسەر جوانترین شێوە دروستکراوە.
- • تەمەنی پێغەمبەر داوود: ئادەم ٤٠ ساڵ لە تەمەنی خۆی بەخشییە پێغەمبەر داوود، بۆیە تەمەنی خۆی بوو بە ٩٦٠ ساڵ.
- • ڕۆژی هەینی: ڕۆژی دروستبوون، چوونە بەهەشت، دابەزین بۆ زەوی و ڕۆژی قیامەتیشە.
- • یەکەم زمان: زۆرینە دەڵێن عەرەبی بووە، بەڵام توانای قسەکردنی بە هەموو زمانەکان هەبووە.
مانا ڕەمزییەکانی چیرۆکی ئادەم
ئیرادە: مرۆڤ دەتوانێت تەوبە بکات و بگەڕێتەوە. زانست: چەکی مرۆڤە بۆ ئاوەدانکردنەوە. وریا بوون: دوژمنایەتی شەیتان بۆ هەموو نەوەکانی ئادەمە.