لێکدانەوەی تەواوی خەونی: شێخ
١. واتای گشتی (ئەرێنی):
بینینی شێخ لە خەوندا بە گشتی هێمای دانایی، زانیاری و پارێزگارییە. بینینی شێخێکی سپیپۆش و ڕووخۆش مژدەی هاتنی خێر و بەرەکەتە بۆ ژیانت و گەیشتن بە ئارامیی دەروونی. ئەم خەونە وەک نیشانەی بەرزیی پلە و ڕێز لێکدەدرێتەوە؛ ئەگەر شێخەکە ئامۆژگاریت بکات، واتا ڕێگای ڕاستت نیشان دەدرێت لە بابەتێکدا کە پێشتر لێی سەر لێشێواو بوویت.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* شێخێکی نەناسراو و تووڕە: هۆشدارییە لەوەی هەڵەیەک یان گوناهێکت ئەنجامداوە و پێویستە پێداچوونەوە بکەیت و تەوبە بکەیت.
* شێخی بێدەنگ یان نەخۆش: ئاماژەیە بۆ لاوازیی ئیرادە و نەمانی حیکمەت لە بڕیارەکانتدا؛ هەست دەکەیت کەس نییە ڕێنماییت بکات.
* شێخێکی پیر کە گەنج بووەتەوە: دەکرێت نیشانەی گۆڕانکارییەک بێت کە وەک ئەوە نییە کە دەردەکەوێت، یان دونیایەکی پڕ لە فیتنە.
* شێخی فێڵباز یان جادووگەر: ئاماژەیە بۆ کەسێکی درۆزن کە بە ناوی ئایین یان ئەخلاقەوە دەیەوێت فێڵت لێ بکات.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: نیشانەی بەدەستهێنانی متمانەی خەڵک و بوون بە سەرچاوەی بڕیارە؛ ئەگەر ببینێت بووە بە شێخ، واتا لە ناو خێزان و کۆمەڵگەدا ڕێزی زیاتر دەگیرێت.
- نەرێنی: نان بڕین لەلایەن شێخێکەوە ئاماژەیە بۆ کەمبوونەوەی کاتیی ڕزق یان ڕووبەڕووبوونەوەی تاقیکردنەوەیەکی سەختی ژیان.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: مژدەی بوونی پشتیوانێکی دانا و بەسۆزە؛ بۆ سەڵت، بینینی شێخێکی بەڕێز نیشانەی هاوسەرگیرییە لەگەڵ کەسێکی خاوەن زانیاری و ڕەوشت کە ژیانی بۆ ڕێک دەخاتەوە.
- نەرێنی: ڕاکردن لە شێخ ئاماژەیە بۆ پشتگوێخستنی ئامۆژگارییە دڵسۆزانەکان کە دواتر پەشیمانییەکی زۆری بەدوای خۆیدا دەهێنێت.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین و دەست هێنان بە سەردا لەلایەن شێخەوە: مژدەی وەرگرتنی بەرەکەت و نەمانی نەخۆشی و خەمە؛ تۆ لە ژێر پاراستنی خودایدایت.
- گریانی قووڵ لەبەردەم شێخێکدا: نیشانەی پەشیمانییەکی ڕاستەقینەیە لە هەڵەکانی ڕابردوو و ئارەزوویەکی بەهێز بۆ دەستپێکردنەوەی ژیانێکی پاک.
- تینوێتی و وەرگرتنی ئاوی زەمزەم لە شێخەوە: یەکێکە لە جوانترین خەونەکان؛ ئاماژەیە بۆ تینوێتی "پاکبوونەوە" و مژدەی بەدیهاتنی هەموو ئاواتە ڕۆحی و دونیاییەکانتە.
بینینی شێخ لە خەوندا بە گشتی هێمای دانایی، زانیاری و پارێزگارییە. بینینی شێخێکی سپیپۆش و ڕووخۆش مژدەی هاتنی خێر و بەرەکەتە بۆ ژیانت و گەیشتن بە ئارامیی دەروونی. ئەم خەونە وەک نیشانەی بەرزیی پلە و ڕێز لێکدەدرێتەوە؛ ئەگەر شێخەکە ئامۆژگاریت بکات، واتا ڕێگای ڕاستت نیشان دەدرێت لە بابەتێکدا کە پێشتر لێی سەر لێشێواو بوویت.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* شێخێکی نەناسراو و تووڕە: هۆشدارییە لەوەی هەڵەیەک یان گوناهێکت ئەنجامداوە و پێویستە پێداچوونەوە بکەیت و تەوبە بکەیت.
* شێخی بێدەنگ یان نەخۆش: ئاماژەیە بۆ لاوازیی ئیرادە و نەمانی حیکمەت لە بڕیارەکانتدا؛ هەست دەکەیت کەس نییە ڕێنماییت بکات.
* شێخێکی پیر کە گەنج بووەتەوە: دەکرێت نیشانەی گۆڕانکارییەک بێت کە وەک ئەوە نییە کە دەردەکەوێت، یان دونیایەکی پڕ لە فیتنە.
* شێخی فێڵباز یان جادووگەر: ئاماژەیە بۆ کەسێکی درۆزن کە بە ناوی ئایین یان ئەخلاقەوە دەیەوێت فێڵت لێ بکات.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: نیشانەی بەدەستهێنانی متمانەی خەڵک و بوون بە سەرچاوەی بڕیارە؛ ئەگەر ببینێت بووە بە شێخ، واتا لە ناو خێزان و کۆمەڵگەدا ڕێزی زیاتر دەگیرێت.
- نەرێنی: نان بڕین لەلایەن شێخێکەوە ئاماژەیە بۆ کەمبوونەوەی کاتیی ڕزق یان ڕووبەڕووبوونەوەی تاقیکردنەوەیەکی سەختی ژیان.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: مژدەی بوونی پشتیوانێکی دانا و بەسۆزە؛ بۆ سەڵت، بینینی شێخێکی بەڕێز نیشانەی هاوسەرگیرییە لەگەڵ کەسێکی خاوەن زانیاری و ڕەوشت کە ژیانی بۆ ڕێک دەخاتەوە.
- نەرێنی: ڕاکردن لە شێخ ئاماژەیە بۆ پشتگوێخستنی ئامۆژگارییە دڵسۆزانەکان کە دواتر پەشیمانییەکی زۆری بەدوای خۆیدا دەهێنێت.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین و دەست هێنان بە سەردا لەلایەن شێخەوە: مژدەی وەرگرتنی بەرەکەت و نەمانی نەخۆشی و خەمە؛ تۆ لە ژێر پاراستنی خودایدایت.
- گریانی قووڵ لەبەردەم شێخێکدا: نیشانەی پەشیمانییەکی ڕاستەقینەیە لە هەڵەکانی ڕابردوو و ئارەزوویەکی بەهێز بۆ دەستپێکردنەوەی ژیانێکی پاک.
- تینوێتی و وەرگرتنی ئاوی زەمزەم لە شێخەوە: یەکێکە لە جوانترین خەونەکان؛ ئاماژەیە بۆ تینوێتی "پاکبوونەوە" و مژدەی بەدیهاتنی هەموو ئاواتە ڕۆحی و دونیاییەکانتە.
خەونامەی تەنیا حاجی - پیتی (ش)