ڕێزمان: ئاوڵناو

Adjective Section Header

ئاوەڵناو (Adjective) یەکێکە لە بابەتە دەوڵەمەندەکانی ڕێزمانی کوردی، چونکە زمانی کوردی زمانێکی وەسفییە و بایەخێکی زۆر بە جوانی و وردەکاری شتەکان دەدات. لێرەدا بە درێژی و بە وردی بۆت ڕوون دەکەینەوە:

١. پێناسی ئاوەڵناو

ئاوەڵناو وشەیەکە وەسفی "ناو" یان "جێناو" دەکات و تایبەتمەندییەکیان دەخاتە ڕوو (وەک: ڕەنگ، شێوە، قەبارە، ڕەوشت). ئاوەڵناو زانیاری زیاترمان دەداتێ دەربارەی ناوەکە.

نموونە: (داری بەرز، کچی ژیر، سێوی سوور). لێرەدا (بەرز، ژیر، سوور) ئاوەڵناون.

٢. جۆرەکانی ئاوەڵناو لە ڕووی واتا (Meaning)

ئاوەڵناوی چۆنیەتی: وەسفی ناخ و سروشتی شتەکە دەکات. (وەک: ئازا، ترسنۆک، پاک، پیس).
ئاوەڵناوی چەندایەتی: وەسفی بڕ و ژمارە دەکات. (وەک: زۆر، کەم، گەلێک، پێنج، شەشەم).
ئاوەڵناوی ئاماژە: کاتێک "ئەم" و "ئەو" وەسفی ناوێک دەکەن. (وەک: ئەم کتێبە).
ئاوەڵناوی پاشکۆ: وەک نازناو دەلکێن بە ناوەکەوە. (وەک: شێخی نەمر، خانی مەزن).

٣. پلەکانی ئاوەڵناو (Degrees of Adjectives)

ئەمە گرنگترین بەشی ئاوەڵناوە کە لە لێپرسینەوە زانستییەکاندا زۆر جەختی لێ دەکرێتەوە:

پلەی سادە: تەنها وەسفی شتەکە دەکات بەبێ بەراورد. (نموونە: دارەکە بەرزە).
پلەی بەراورد (Comparative): بەراوردی نێوان دوو شت. پاشگری (تر). (نموونە: ئەم دارە لەو دارە بەرزترە).
پلەی باڵا (Superlative): شتێک بەسەر هەموواندا. پاشگری (ترین). (نموونە: ئەمە بەرزترین داری باخچەکەیە).

٤. پێکهاتەی ئاوەڵناو (Structure)

ئاوەڵناوی سادە: لە یەک وشەی ڕەسەن. (وەک: جوان، چاک، ڕەش، تاڵ).

ئاوەڵناوی داڕێژراو: (ناو یان ڕەگی فرمان + پاشگر یان پێشگر). (نموونە: خەمناک، بەهێز، ترساو).

ئاوەڵناوی لێکدراو: کۆبووەوەی دوو وشە. (نموونە: چاوڕەش، گوڵەندام، دڵساف).

ئاوەڵناوی دارێژراوی لێکدراو: تێکەڵەیەک لە هەردووکیان. (نموونە: گوێڕایەڵی).

٥. پەیوەندی ئاوەڵناو و ناو

لە زمانی کوردیدا (سۆرانی)، ئاوەڵناو زۆربەی کات دوای ناوەکە دێت و بە "کەسری ئەیزافە" (ـی) پێوەی دەبەسترێتەوە. (نموونە: ماڵی گەورە، پیاوی تێکۆشەر).

تێبینییەکی زۆر زانستی: ئەگەر ئاوەڵناو پێش ناوەکە بکەوێت، زۆربەی جار (ی) نامێنێت. (نموونە: پیاوی گەورە دەبێتە گەورە پیاو).

تێبینی کۆتایی بۆ بەحسەکەت:

لە زمانی کوردیدا، ئاوەڵناو دەکرێت ببێتە "ناو". بۆ نموونە وشەی "سوور" ئاوەڵناوە، بەڵام کاتێک دەڵێیت "سوورەکە بێنە"، لێرەدا (سوور) وەک ناو ڕەفتار دەکات. ئەمە پێی دەگوتریت "ناوبوونی ئاوەڵناو".

تەنیا حاجی

لێدوان بنوسە

نوێیەکان کۆنەکان
زیکر
تەسبیح
0
پزیشکی
پێشبڕکێ
زیکر