جێناو (Pronoun) یەکێکە لە گرنگترین و وردترین بەشەکانی ڕێزمانی کوردی. جێناو ئەو وشەیەیە کە لە جیاتی "ناو" دادەنیشێت بۆ ئەوەی ڕێگری بکات لە دووبارەبوونەوەی ناوەکە لە ناو ڕستەدا.
لێرەدا بە شێوەیەکی زۆر سادە و پۆلێنکراو بۆت ڕوون دەکەمەوە تا بۆ لێپرسینەوەکەت ئامادە بیت:
١. جێناوی کەسی سەربەخۆ (Personal Pronouns)
ئەم جێناوانە بە تەنها وەک وشەیەکی سەربەخۆ دەوەستن و نانووسێن بە وشەی ترەوە. بۆ سێ کەسەکە بەکاردێن:
٢. جێناوی کەسی لکاو (Attached Pronouns)
ئەم جێناوانە "وشە" نین، بەڵکو "پاشگرن" و دەلکێن بە (ناو، فرمان، یان ئامراز)ەوە.
| کەسەکان | بۆ تاک | بۆ کۆ |
|---|---|---|
| کەسی یەکەم | ـم (وەک: کتێبم) | ـمان (وەک: کتێبمان) |
| کەسی دووەم | ـت (وەک: کتێبت) | ـتان (وەک: کتێبتان) |
| کەسی سێیەم | ـی (وەک: کتێبی) | ـیان (وەک: کتێبیان) |
تێبینی زۆر گرنگ: ئەم جێناوە لکاوانە لە زمانی کوردیدا ڕۆڵی زۆر دەبینن، هەندێک جار دەبنە "بکەر" و هەندێک جار دەبنە "بەرکار" یان "خاوەندارێتی".
٣. جێناوی ئاماژە
بۆ نزیک: ئەم (تاک)، ئەمانە (کۆ).
بۆ دوور: ئەو (تاک)، ئەوانە (کۆ).
٤. جێناوی خاوەندارێتی
بە جێناوی لکاو: (ماڵم، ماڵت، ماڵی).
بە وشەی "هی": (هی من، هی تۆ، هی ئەو).
٥. جێناوی پرس (Interrogative Pronouns)
ئەو جێناوانەن کە بۆ پرسیارکردن لە جیاتی ناوەکە دادەنیشن: (کێ؟، چی؟، کامە؟، چەند؟).
نموونە: کێ هات؟ (لێرەدا "کێ" لە جیاتی ناوی کەسێک دانیشتووە).
تێبینی بۆ لێپرسینەوەکەت:
ئەگەر لێیان پرسیت: "جیاوازی جێناوی سەربەخۆ و لکاو چییە؟"
وەڵام: سەربەخۆ وەک وشەیەکی جیا دەنووسرێت (وەک: من)، بەڵام لکاو تەنها پیتێک یان بڕگەیەکە و دەبێت بە وشەی پێش خۆیەوە بلکێت (وەک: ـم لە "دڵم").