ئیسلام و خێزان: مۆدەی و ڕەحمەت؛ دوو کۆڵەکەی بەختەوەری

پێشەکی (گرنگی و بنەما شەرعییەکان)

خێزان لە ئیسلامدا تەنها کۆبونەوەی چەند کەسێک نییە لە ژێر یەک سەقفدا، بەڵکو دامەزراوەیەکی پیرۆز و پەرستشێکی بەردەوامە. خوای گەورە پەیوەندی هاوسەرگیری وەک "پەیمانێکی توند و تۆکمە" (میثاقاً غلیظاً) وەسف کردووە. گرنگی ئەم بابەتە لەوەدایە کە ئەگەر خێزان تەبا و ئارام بێت، کۆمەڵگەش تەندروست دەبێت.

لە دەقە پیرۆزەکاندا:

قورئانی پیرۆز: ﴿وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً﴾ [الروم: ٢١]. لێرەدا قورئان جەخت لەسەر "ئارامی" (السکن) دەکاتەوە وەک ئامانجی سەرەکی.

فەرموودەی پێشەوا (د.خ): «أكملُ المؤمنين إيماناً أحسنُهم خُلقاً، وخيارُكم خيارُكم لنسائهم» (تەواوترین ئیماندار لە ڕووی ئیمانەوە، ڕەوشت جوانترینیانە، و باشترینتان ئەو کەسەیە کە بۆ خێزانی باشترین بێت).

ناوەڕۆکی بابەتەکە (خاڵە جەوهەرییەکان)

١. تێگەیشتن لە "المودة" (خۆشەویستی کردەیی)
خۆشەویستی لە ئیسلامدا تەنها وشە نییە، بەڵکو ڕەفتارە.
بەڵگە: پێغەمبەر (د.خ) کاتێک پرسیاری لێکرا کێت لە هەموو کەس زیاتر خۆشدەوێت؟ بە ئاشکرا فەرمووی: "عائشة". ئەمە فێرمان دەکات کە دەربڕینی خۆشەویستی نێوان هاوسەران شەرم نییە، بەڵکو سوننەتە.
جێبەجێکردن: پێشکەشکردنی دیاری، وتنی وشەی "سپاس" بۆ ماندووبوونی یەکتر، و گرنگیدان بە ڕوخسار و پاکوخاوێنی بۆ یەکتری.

٢. "الرحمة" (بەزەیی) لە کاتی تەنگانەدا
خۆشەویستی بۆ کاتی خۆشییە، بەڵام بەزەیی بۆ کاتی ناخۆشییە.
بەڵگە: خوای گەورە دەفەرموێت: ﴿وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ فَإِن كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَىٰ أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا﴾ [النساء: ١٩]. تەنانەت ئەگەر لە کاتێکدا دڵتەنگیش بیت لە هاوسەرەکەت، ئیسلام داوای مامەڵەی جوان (المعروف) دەکات.
جێبەجێکردن: کاتێک هاوسەرەکەت نەخۆشە، ماندووە، یان هەڵەیەکی کردووە، لێرەدا "بەزەیی" دێتە پێشەوە بۆ داپۆشینی کەمکوڕییەکان.

٣. هاوکاری و بەشداری (تەواوکاری نەک کێبڕکێ)
ژیانی هاوسەری دابەشکردنی ئەرکەکانە نەک سەپاندنی دەسەڵات.
بەڵگە: لە دایکی بڕواداران "عائشة" (ڕەزای خوای لێبێت)یان پرسی: پێغەمبەر (د.خ) لە ماڵەوە چی دەکرد؟ فەرمووی: "کان فی مهنة أهله" (لە خزمەت و هاوکاری خێزانەکەیدا بوو).
جێبەجێکردن: پیاو هاوکاری خێزانی بکات لە ئەرکی ماڵ و پەروەردە، ژنیش پشتیوانی مەعنەوی و پارێزەری ماڵ و سامانی پیاوەکەی بێت.

٤. نھێنی پارێزی و ڕێزگرتن
پاراستنی نێوان هاوسەران یەکێکە لە گەورەترین ئەمانەتەکان.
بەڵگە: پێغەمبەر (د.خ) دەفەرموێت گەورەترین خیانەت ئەوەیە پیاو یان ژن نهێنییەکانی نێوان خۆیان بۆ کەسانی تر باس بکەن.
جێبەجێکردن: کێشەکانی ناو ماڵ نابێت بچنە دەرەوە، تەنانەت بۆ دایک و باوکیش، مەگەر بۆ چاکسازی زۆر پێویست بێت.

ئەنجام

ژیانی خێزانی لە ئیسلامدا لەسەر بنەمای "من" و "تۆ" نییە، بەڵکو لەسەر بنەمای "ئێمە"یە. کاتێک هاوسەران ئامانجیان ڕەزامەندی خودا بێت، ماڵەکەیان دەبێتە نیشتمانێکی بچکۆلەی پڕ لە ئارامی. بەزەیی و خۆشەویستی ئەو دوو باڵەن کە خێزان بەرەو بەختەوەری دونیا و قیامەت دەفڕێنن.

وتەی کۆتایی و ئامۆژگاری:
"ئەگەر دەتەوێت منداڵەکانت کەسانی بەخشندە و میهرەبان بن، با لە ناو ماڵەکەتدا ببینن کە چۆن باوکیان ڕێز لە دایکیان دەگرێت و دایکیان چۆن خۆشەویستی بۆ باوکیان دەردەبڕێت. پەروەردە بە چاو دەستپێدەکات، نەک تەنها بە گوێ."

تەنیاحاجی