نوسەیبەی کچی کەعب
١. پێشەکی
نوسەیبەی کچی کەعب، یەکێکە لەو ئافرەتە دەگمەنانەی کە ناوی خۆی بە پیتێکی زێڕین لە مێژووی ئیسلامدا تۆمار کردووە. ئەو تەنها ئافرەتێکی باوەڕدار نەبوو، بەڵکو جەنگاوەرێکی چاونەترس و پارێزەرێکی دڵسۆزی پێغەمبەر بوو (درودی خودای لەسەر بێت). نوسەیبە نموونەی باڵای قوربانیدان و خۆڕاگرییە لە پێناو بیروباوەڕدا.
٢. ناسنامە و ڕەچەڵەک
ناوی تەواوی (نوسەیبەی کچی کەعبی کوڕی عەمری ئەنساری)یە. لە هۆزی "خەزرەج"ە کە یەکێک بوو لە دوو هۆزە سەرەکییەکەی شاری مەدینە. نازناوی "دایکی عەمارە" بوو. خێزانەکەی هەموویان بەوە ناسرابوون کە دڵسۆزی ئایین بوون؛ هاوسەرەکەی و کوڕەکانیشی هەموویان لە ڕیزی پێشەوەی تێکۆشەران بوون.
٣. موسڵمانبوون و ژیانی پێش کۆچ
نوسەیبە لەو پێشەنگانە بوو کە پێش کۆچکردنی پێغەمبەر بۆ مەدینە، ئیسلام بوو. ئەو یەکێک بوو لە ئەو دوو ئافرەتەی کە بەشدارییان کرد لە پەیمانی "عەقەبەی دووەم"دا، کە تێیدا پەیمانیان بە پێغەمبەر دا پارێزگاری لە ئایینەکە بکەن. ئەمە نیشانەی ئەوە بوو کە ئەو لە سەرەتای تەمەنی باوەڕیەوە خاوەن بڕیار و هێز بووە.
٤. کۆچ و ژیانی مەدینە
دوای ئەوەی پێغەمبەر کۆچی کرد بۆ مەدینە، نوسەیبە ژیانی خۆی تەرخان کرد بۆ خزمەتکردنی ئیسلام. ئەو نەک هەر لە ماڵەوە، بەڵکو لە کاتی جەنگەکانیشدا لەگەڵ سوپای موسڵمانان دەردەچوو. لە سەرەتادا کاری ئەو زیاتر برینپێچی و گەیاندنی ئاو بوو بۆ سەربازەکان، بەڵام کاتێک پێویست بوایە شمشێریشی هەڵدەگرت.
٥. سیفات و ڕەوشتە بەرزەکانی
نوسەیبە بە ئیمانێکی بەهێز، ئارامییەکی زۆر و بوێرییەکی بێوێنە دەناسرایەوە. ئەو خاوەنی کەسایەتییەکی کاریگەر بوو و هەمیشە هانی کوڕەکانی دەدا بۆ ئەوەی لەپێناو حەقدا بجەنگن. نوسەیبە نیشانی دا کە ئافرەت دەتوانێت لە سەختترین کاتەکاندا ڕۆڵی هەبێت و ببێتە جێگەی متمانەی سەرکردایەتی.
٦. گرنگترین کارەکان و بەشداری لە جەنگەکاندا
بەشدارییەکانی نوسەیبە لە جەنگەکاندا تەنها بۆ هاوکاری نەبوو، بەڵکو وەک جەنگاوەرێک ناوی دەهێنرێت:
- جەنگی ئوحود: ئەمە مەزنترین وێستگەی ژیانیەتی. کاتێک موسڵمانان پەرتەوازە بوون و بێبڕوایان هێرشیان کردە سەر پێغەمبەر، نوسەیبە کەرەستەکانی برینپێچی و ئاوی بەجێهێشت و شمشێر و کەوانی هەڵگرت. ئەو بە توندی بەرگری لە پێغەمبەر کرد و ڕێگەی نەدا دوژمن لێی نزیک بێتەوە. لەو جەنگەدا ١٢ برینی قورسی بە شمشێر و تیر بەرکەوت.
- جەنگی یەمامە: لە سەردەمی خەلافەتی ئەبوبەکری سدیقدا، نوسەیبە بەشداری کرد لە جەنگ دژی موسەیلیمەی کەزاب. لەو جەنگەدا یەکێک لە دەستەکانی لەدەستدا و بریندار بوو، بەڵام تا سەرکەوتننی موسڵمانان کۆڵی نەدا.
- وتەی پێغەمبەر: پێغەمبەر (درودی خودای لەسەر بێت) سەرسام بوو بە ئازایەتی ئەو و فەرمووی: "لە جەنگی ئوحوددا بۆ هەر لایەکم بڕوانیبایە، نوسەیبەم دەبینی کە لەبەردەممدا دەجەنگا".
٧. ڕۆڵی لە دوای وەفاتی پێغەمبەر
دوای وەفاتی پێغەمبەر، نوسەیبە وەک یەکێک لە گەورە ئافرەتانی مەدینە مایەوە کە هەموان ڕێزیان لێ دەگرت. خەلیفەکان هەمیشە سەردانیان دەکرد و ڕێزیان لەو هەموو قوربانییەی دەگرت کە لە پێناو ئیسلامدا دابووی. ئەو تا کۆتایی ژیانی لەسەر ڕێبازەکەی بەردەوام بوو.
٨. کۆچی دوایی
نوسەیبەی کچی کەعب دوای ژیانێکی پڕ لە تێکۆشان و دوای ئەوەی جەستەی پڕ ببوو لە شوێنەواری برینی جەنگەکان، کۆچی دوایی کرد. تەمەنی خزمەتکردنی ئەو بە ئایینەکەی بوو بە وانەیەک بۆ هەموو ئافرەتانی دوای خۆی.
٩. ئەنجام و پەند
ژیانی نوسەیبە فێرمان دەکات کە بەرگریکردن لە حەق و پیرۆزییەکان ئەرکی هەموو مرۆڤێکە، چ پیاو بێت چ ئافرەت. ئەو نیشانی دا کە ئیمانی ڕاستەقینە لە کاتی تەنگانەدا دەردەکەوێت. نوسەیبە تەنها ناوێک نییە، بەڵکو قوتابخانەیەکە بۆ فێربوونی بوێری و وەفاداری بۆ پێغەمبەر و پەیامە پیرۆزەکەی.
فێرگەی تەنیا حاجی