لێکدانەوەی تەواوی خەونی: دووکەڵ
١. واتای گشتی (ئەرێنی):
دووکەڵ لێکدانەوەی ئەرێنی کەمە، بەڵام دەرچوونی دووکەڵ لە ژێر مەنجەڵی خواردن بێ ئەوەی ئازارت بدات، مژدەی "خێر و ڕزقێکە" کە دوای ماندووبوون دێت. دووکەڵی سپی و بێ زیان ئاماژەیە بۆ "هەواڵێکی کتوپڕ" کە لە سەرەتادا جێی نیگەرانییە بەڵام دواتر ئەنجامەکەی باش دەبێت.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* دووکەڵی ڕەش و خەست: ئاماژەیە بۆ سزا، ناخۆشی، یان غەدری دەسەڵاتدار؛ ئەگەر چاو بێزار بکات نیشانەی خەمێکی قورسە.
* دووکەڵی ناو ماڵ: ئاگادارکردنەوەیە لە بوونی کێشە و ئاژاوە لە نێوان خێزان یان بڵاوبوونەوەی نەخۆشی.
* دووکەڵی زیانبەخش بۆ جلوبەرگ: نیشانەی زیانی دارایی یان لەدەستدانی ناوبانگە بەهۆی قسەی خەڵکەوە.
* دەرچوونی دووکەڵ لە دەم و گوێ: ئاماژەیە بۆ سەرلێشێوان و دڵەڕاوکێی دەروونی؛ خەوبینەکە هەست بە خنکان دەکات لەناو کێشەکانیدا.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: بینینی دووکەڵ لە دوورەوە و لێ نزیک نەبوونەوە واتا "ئاگاداربوونی مەترسییەک پێش ئەوەی تێ بکەوێت".
- نەرێنی: نیشانەی تێوەگلانە لە کارێکی گوماناوی کە سزای بەدوادایە، یان ماندووبوونێکی بێ سوود لە پێناو دونیا.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: بە ئاسماندا چوون و بڵاوبوونەوەی هێواشی دووکەڵ واتا "کێشەکان خەریکە کۆتایی دێن" و ئازارەکان نامێنن.
- نەرێنی: ئاماژەیە بۆ بڵاوبوونەوەی غەیبەت و قسەی ناخۆش؛ ئەگەر دووکەڵ دەوری دابێت واتا لەناو گێژاوێکی کۆمەڵایەتیدا گیرساوەتەوە.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین لەناو دووکەڵدا: نیشانەی نائاگایی و خافڵبوونە لە واقیع؛ خەوبینەکە خۆی لە کێشەکان گێل دەکات.
- گریان و خنکان بە دووکەڵ: نیشانەی ئەوەیە خەوبینەکە لە ژێر فشارێکی دەروونی یان ستەمێکی گەورەدایە.
- تینوێتی و دووکەڵی وەک ئاو: ئاماژەیە بۆ تینوێتی "ڕاستی"؛ خەوبینەکە تووشی سەراب و سەرلێشێوان بووە و ڕێگا ون دەکات.
دووکەڵ لێکدانەوەی ئەرێنی کەمە، بەڵام دەرچوونی دووکەڵ لە ژێر مەنجەڵی خواردن بێ ئەوەی ئازارت بدات، مژدەی "خێر و ڕزقێکە" کە دوای ماندووبوون دێت. دووکەڵی سپی و بێ زیان ئاماژەیە بۆ "هەواڵێکی کتوپڕ" کە لە سەرەتادا جێی نیگەرانییە بەڵام دواتر ئەنجامەکەی باش دەبێت.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* دووکەڵی ڕەش و خەست: ئاماژەیە بۆ سزا، ناخۆشی، یان غەدری دەسەڵاتدار؛ ئەگەر چاو بێزار بکات نیشانەی خەمێکی قورسە.
* دووکەڵی ناو ماڵ: ئاگادارکردنەوەیە لە بوونی کێشە و ئاژاوە لە نێوان خێزان یان بڵاوبوونەوەی نەخۆشی.
* دووکەڵی زیانبەخش بۆ جلوبەرگ: نیشانەی زیانی دارایی یان لەدەستدانی ناوبانگە بەهۆی قسەی خەڵکەوە.
* دەرچوونی دووکەڵ لە دەم و گوێ: ئاماژەیە بۆ سەرلێشێوان و دڵەڕاوکێی دەروونی؛ خەوبینەکە هەست بە خنکان دەکات لەناو کێشەکانیدا.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: بینینی دووکەڵ لە دوورەوە و لێ نزیک نەبوونەوە واتا "ئاگاداربوونی مەترسییەک پێش ئەوەی تێ بکەوێت".
- نەرێنی: نیشانەی تێوەگلانە لە کارێکی گوماناوی کە سزای بەدوادایە، یان ماندووبوونێکی بێ سوود لە پێناو دونیا.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: بە ئاسماندا چوون و بڵاوبوونەوەی هێواشی دووکەڵ واتا "کێشەکان خەریکە کۆتایی دێن" و ئازارەکان نامێنن.
- نەرێنی: ئاماژەیە بۆ بڵاوبوونەوەی غەیبەت و قسەی ناخۆش؛ ئەگەر دووکەڵ دەوری دابێت واتا لەناو گێژاوێکی کۆمەڵایەتیدا گیرساوەتەوە.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین لەناو دووکەڵدا: نیشانەی نائاگایی و خافڵبوونە لە واقیع؛ خەوبینەکە خۆی لە کێشەکان گێل دەکات.
- گریان و خنکان بە دووکەڵ: نیشانەی ئەوەیە خەوبینەکە لە ژێر فشارێکی دەروونی یان ستەمێکی گەورەدایە.
- تینوێتی و دووکەڵی وەک ئاو: ئاماژەیە بۆ تینوێتی "ڕاستی"؛ خەوبینەکە تووشی سەراب و سەرلێشێوان بووە و ڕێگا ون دەکات.
خەونامەی تەنیا حاجی - پیتی (د)