لێکدانەوەی تەواوی خەونی: شێر
١. واتای گشتی (ئەرێنی):
شێر لە خەوندا هێمای دەسەڵات، شکۆ، و سەرکەوتنە بەسەر بەربەستەکاندا. بینینی شێرێکی هێمن لە ناو ماڵدا مژدەی گەڕانەوەی هێز و شکۆیە بۆ خێزان و درێژیی تەمەنی ئەندامەکانیەتی. خواردنی گۆشتی شێر نیشانەی بەدەستهێنانی سامانی زۆرە لەلایەن کەسێکی خاوەن دەسەڵاتەوە، هەروەها وەک هێمای ئازایەتی و پارێزگاری لە خود لێکدەدرێتەوە.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* ڕاوەدوونان لەلایەن شێرەوە: هۆشدارییە لە هەبوونی دوژمنێکی دڵڕەق یان فشارێکی گەورەی دەسەڵات کە دەیەوێت زیانت پێ بگەیەنێت.
* هاتنی شێر بۆ ناو شار یان گەڕەک: ئاماژەیە بۆ بڵاوبوونەوەی نەخۆشی یان زوڵم و ستەمێک کە خەڵکی ئەو شوێنە پێوەی دەناڵێنن.
* کەوتنە ژێر چنگی شێر: نیشانەی تووشبوون بە قەیرانێکی گەورە یان نەخۆشییەکی توندە کە پێویستی بە پشوو و ئارامییە.
* ترسان لە شێر (بەبێ بینین): ئاماژەیە بۆ ڕزگاربوون لە ترسێکی گەورە کە پێشتر لە ناختدا هەبووە.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: نیشانەی سەرکەوتنی مەزنە لە کار و پلەوپۆستدا؛ ڕامکردنی شێر واتا زاڵبوون بەسەر هەموو کێشە و ئاستەنگە گەورەکاندا.
- نەرێنی: ڕاکردنی شێر لە پیاو یان ترسانی لێی، ئاماژەیە بۆ لەدەستدانی پێگە و ڕێز یان کەمبوونی کاریگەرییەکەی.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: مژدەی بوونی پشتیوانێکی زۆر بەهێزە (وەک باوک یان هاوسەر)؛ بۆ سەڵت، بینینی شێرێکی هێمن نیشانەی هاوسەرگیرییە لەگەڵ کەسێکی خاوەن شکۆ.
- نەرێنی: تووڕەیی شێر ئاماژەیە بۆ بوونی ناکۆکی توند لەگەڵ کەسانی ناو ماڵ یان هەستکردن بە ستەم و زۆر لێکردن.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین و یاریکردن لەگەڵ بەچکە شێر: مژدەی پەروەردەکردنی نەوەیەکی سەرکەوتوو و بەهێزە کە دەبنە مایەی شانازی بۆ داهاتووت.
- گریانی قووڵ بۆ شێرێکی بەستراوە: نیشانەی ئەوەیە خەوبینەکە هەست دەکات هێز و ئازادی لێ زەوت کراوە و ناتوانێت بەرگری لە مافەکانی بکات.
- تینوێتی و بینی شێر لەسەر کانی: ئاماژەیە بۆ تینوێتی "دادپەروەری"؛ هەست دەکەیت تەنها هێزی بڕیاردەر حوکم لەسەر ژیانت دەکات.
شێر لە خەوندا هێمای دەسەڵات، شکۆ، و سەرکەوتنە بەسەر بەربەستەکاندا. بینینی شێرێکی هێمن لە ناو ماڵدا مژدەی گەڕانەوەی هێز و شکۆیە بۆ خێزان و درێژیی تەمەنی ئەندامەکانیەتی. خواردنی گۆشتی شێر نیشانەی بەدەستهێنانی سامانی زۆرە لەلایەن کەسێکی خاوەن دەسەڵاتەوە، هەروەها وەک هێمای ئازایەتی و پارێزگاری لە خود لێکدەدرێتەوە.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* ڕاوەدوونان لەلایەن شێرەوە: هۆشدارییە لە هەبوونی دوژمنێکی دڵڕەق یان فشارێکی گەورەی دەسەڵات کە دەیەوێت زیانت پێ بگەیەنێت.
* هاتنی شێر بۆ ناو شار یان گەڕەک: ئاماژەیە بۆ بڵاوبوونەوەی نەخۆشی یان زوڵم و ستەمێک کە خەڵکی ئەو شوێنە پێوەی دەناڵێنن.
* کەوتنە ژێر چنگی شێر: نیشانەی تووشبوون بە قەیرانێکی گەورە یان نەخۆشییەکی توندە کە پێویستی بە پشوو و ئارامییە.
* ترسان لە شێر (بەبێ بینین): ئاماژەیە بۆ ڕزگاربوون لە ترسێکی گەورە کە پێشتر لە ناختدا هەبووە.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: نیشانەی سەرکەوتنی مەزنە لە کار و پلەوپۆستدا؛ ڕامکردنی شێر واتا زاڵبوون بەسەر هەموو کێشە و ئاستەنگە گەورەکاندا.
- نەرێنی: ڕاکردنی شێر لە پیاو یان ترسانی لێی، ئاماژەیە بۆ لەدەستدانی پێگە و ڕێز یان کەمبوونی کاریگەرییەکەی.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: مژدەی بوونی پشتیوانێکی زۆر بەهێزە (وەک باوک یان هاوسەر)؛ بۆ سەڵت، بینینی شێرێکی هێمن نیشانەی هاوسەرگیرییە لەگەڵ کەسێکی خاوەن شکۆ.
- نەرێنی: تووڕەیی شێر ئاماژەیە بۆ بوونی ناکۆکی توند لەگەڵ کەسانی ناو ماڵ یان هەستکردن بە ستەم و زۆر لێکردن.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین و یاریکردن لەگەڵ بەچکە شێر: مژدەی پەروەردەکردنی نەوەیەکی سەرکەوتوو و بەهێزە کە دەبنە مایەی شانازی بۆ داهاتووت.
- گریانی قووڵ بۆ شێرێکی بەستراوە: نیشانەی ئەوەیە خەوبینەکە هەست دەکات هێز و ئازادی لێ زەوت کراوە و ناتوانێت بەرگری لە مافەکانی بکات.
- تینوێتی و بینی شێر لەسەر کانی: ئاماژەیە بۆ تینوێتی "دادپەروەری"؛ هەست دەکەیت تەنها هێزی بڕیاردەر حوکم لەسەر ژیانت دەکات.
خەونامەی تەنیا حاجی - پیتی (ش)