لێکدانەوەی تەواوی خەونی: شەڕ
١. واتای گشتی (ئەرێنی):
شەڕ لە خەوندا زۆربەی کات وەک نیشانەیەکی ناخۆش دەبینرێت، بەڵام لە یەک حاڵەتدا زۆر باشە: ئەویش سەرکەوتنە بەسەر ناحەزاندا. ئەمە مژدەی وەرگرتنەوەی مافەکان و گەڕانەوەی شکۆیە. هەروەها شەڕکردن لەگەڵ نەفس و ئارەزووەکان نیشانەی تەوبە، پاکبوونەوە و گەڕانەوەیە بۆ سەر ڕێگای ڕاستی خودا.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* شەڕی ناوخۆ یان ناو شار: هۆشدارییە لە گرانیی نرخ، بڵاوبوونەوەی فیتنە، یان تێکچوونی باری تەندروستی لەو ناوچەیەدا.
* شەڕ لەگەڵ کەسێکی نەناسراو: ئاماژەیە بۆ دڵەڕاوکێی دەروونی و ململانێیەکی ناوەکی کە ڕێگەت لێ دەگرێت بڕیاری دروست بدەیت.
* بینینی خوێن لە کاتی شەڕدا: نیشانەی زیانێکی دارایی یان تێوەگلانە لە کارێکی نادروست کە ویژدانت ئازار دەدات.
* شەڕی نێوان دوو دەسەڵاتدار: ئاماژەیە بۆ ڕوودانی بەڵا یان کێشەیەکی گەورە کە کاریگەریی گشتی دەبێت.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: شەڕکردن بۆ پاراستنی خێزان نیشانەی دڵسۆزی و بەرپرسیارێتییە، و مژدەی هاتنی ڕزقێکی حەڵاڵە.
- نەرێنی: ئاماژەیە بۆ پەستانی زۆری کار و ڕکابەرییەکی توند کە مێشک و جەستەت ماندوو دەکات.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: کۆتاییهاتنی شەڕ و دروستبوونی ئاشتەوایی، مژدەی کۆتاییهاتنی کێشە خێزانییەکان و گەڕانەوەی ئارامییە بۆ ماڵ.
- نەرێنی: بۆ سەڵت، بینینی شەڕ ئاماژەیە بۆ هەوڵی کەسانێک بۆ زیانگەیاندن بە ناوبانگی یان تووشبوون بە گرفتێکی سۆزداری.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین و کۆتایی بێ زیانی شەڕ: مژدەی دەرچوونە لە قەیرانێکی گەورە بە کەمترین زیان؛ لە مەترسییەک ڕزگارت بووە کە چاوەڕێت نەدەکرد.
- گریانی قووڵ بۆ برینداربوونی ئازیزێک: نیشانەی ترسێکی زۆرە لە لەدەستدانی کەسە نزیکەکان یان هەستکردن بە بێدەسەڵاتی لە پاراستنیان.
- تینوێتی و شەڕ لەسەر سەرچاوەی ئاو: ئاماژەیە بۆ تینوێتی "دادپەروەری و یەکسانی"؛ هەست دەکەیت مافەکانت لەلایەن کەسانی ترەوە خوراوە.
شەڕ لە خەوندا زۆربەی کات وەک نیشانەیەکی ناخۆش دەبینرێت، بەڵام لە یەک حاڵەتدا زۆر باشە: ئەویش سەرکەوتنە بەسەر ناحەزاندا. ئەمە مژدەی وەرگرتنەوەی مافەکان و گەڕانەوەی شکۆیە. هەروەها شەڕکردن لەگەڵ نەفس و ئارەزووەکان نیشانەی تەوبە، پاکبوونەوە و گەڕانەوەیە بۆ سەر ڕێگای ڕاستی خودا.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* شەڕی ناوخۆ یان ناو شار: هۆشدارییە لە گرانیی نرخ، بڵاوبوونەوەی فیتنە، یان تێکچوونی باری تەندروستی لەو ناوچەیەدا.
* شەڕ لەگەڵ کەسێکی نەناسراو: ئاماژەیە بۆ دڵەڕاوکێی دەروونی و ململانێیەکی ناوەکی کە ڕێگەت لێ دەگرێت بڕیاری دروست بدەیت.
* بینینی خوێن لە کاتی شەڕدا: نیشانەی زیانێکی دارایی یان تێوەگلانە لە کارێکی نادروست کە ویژدانت ئازار دەدات.
* شەڕی نێوان دوو دەسەڵاتدار: ئاماژەیە بۆ ڕوودانی بەڵا یان کێشەیەکی گەورە کە کاریگەریی گشتی دەبێت.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: شەڕکردن بۆ پاراستنی خێزان نیشانەی دڵسۆزی و بەرپرسیارێتییە، و مژدەی هاتنی ڕزقێکی حەڵاڵە.
- نەرێنی: ئاماژەیە بۆ پەستانی زۆری کار و ڕکابەرییەکی توند کە مێشک و جەستەت ماندوو دەکات.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: کۆتاییهاتنی شەڕ و دروستبوونی ئاشتەوایی، مژدەی کۆتاییهاتنی کێشە خێزانییەکان و گەڕانەوەی ئارامییە بۆ ماڵ.
- نەرێنی: بۆ سەڵت، بینینی شەڕ ئاماژەیە بۆ هەوڵی کەسانێک بۆ زیانگەیاندن بە ناوبانگی یان تووشبوون بە گرفتێکی سۆزداری.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین و کۆتایی بێ زیانی شەڕ: مژدەی دەرچوونە لە قەیرانێکی گەورە بە کەمترین زیان؛ لە مەترسییەک ڕزگارت بووە کە چاوەڕێت نەدەکرد.
- گریانی قووڵ بۆ برینداربوونی ئازیزێک: نیشانەی ترسێکی زۆرە لە لەدەستدانی کەسە نزیکەکان یان هەستکردن بە بێدەسەڵاتی لە پاراستنیان.
- تینوێتی و شەڕ لەسەر سەرچاوەی ئاو: ئاماژەیە بۆ تینوێتی "دادپەروەری و یەکسانی"؛ هەست دەکەیت مافەکانت لەلایەن کەسانی ترەوە خوراوە.
خەونامەی تەنیا حاجی - پیتی (ش)