قۆناغی ئاوەدانکردنەوەی دووەم و پێغەمبەر هوود (سەلامی خوای لێ بێت)
نەوەکانی نووح و شارستانییەتی گەلی عاد
دوای پێغەمبەر نووح (سەلامی خوای لێ بێت)، مرۆڤایەتی قۆناغێکی نوێی ئاوەدانکردنەوەی دەست پێکرد. لەبەر ئەوەی هەموو مرۆڤەکانی سەر زەوی لە لافاوەکەدا لەناو چوون، نەوەکانی ئێستای مرۆڤ هەموویان دەگەڕێنەوە سەر سێ کوڕەکەی نووح: (سام، حام، یافیس).
دوای چەند سەدەیەک لە کۆچی دوایی نووح، کاتێک نەوەکانی زیادیان کرد و جارێکی تر لادان و لووتبەرزی لەسەر زەوی پەیدا بوو، خوای گەورە پێغەمبەر هوودی (سەلامی خوای لێ بێت) نارد.
١. بڵاوبوونەوەی نەوەکانی نووح
- سام: باوکی عەرەب، فارس، و ڕۆمەکانە (نەتەوە سامامەییەکان).
- حام: باوکی نەتەوەکانی ئەفریقا و بەشێکی ئاسیایە.
- یافیس: باوکی تورک و نەتەوەکانی ئاسیای ناوەڕاست و ئەوروپایە.
٢. گەلی عاد (گەلی پێغەمبەر هوود)
گەلی عاد یەکەمین نەتەوە بوون کە دوای لافاوەکە گەورەترین و بەهێزترین شارستانییەتیان لەسەر زەوی دروست کرد. ئەوان لە ناوچەیەک دەژیان بە ناوی (ئەحقاف) کە دەکەوێتە نێوان یەمەن و عومان. خوای گەورە هێزێکی جەستەیی سەرسوڕهێنەری پێدابوون؛ زۆر درێژ و بەهێز بوون. ئەوان لە ناو چیاکاندا کۆشک و تەلارە بەرزەکانیان هەڵدەکۆڵی. قورئان وەسفی شارەکەیان دەکات بە (إرم ذات العماد) کە وێنەی ئەو شارە لە هیچ شوێنێکی تری زەوی دروست نەکرابوو.
٣. لادانی گەلی عاد
سەرەڕای ئەو هەموو نیعمەتە، گەلی عاد تووشی لووتبەرزی بوون و دەیانگوت: "کێ لە ئێمە بەهێزترە؟". ئەوان یەکەمین گەل بوون دوای لافاوەکەی نووح کە دووبارە دەستیان کردەوە بە بتپەرستی. سێ بتی سەرەکییان هەبوو (صمود، صداء، هباء).
٤. بانگەوازی پێغەمبەر هوود
هوود لە ناو خودی گەلی عاد بوو، مرۆڤێکی دەستپاک و دڵسۆز بوو. پێی دەگوتن: "تەنها خوا بپەرستن، ئەو هەموو هێز و نیعمەتەی ئەو پێی داون بۆ زوڵم بەکاری مەهێنن". گەلەکەی گاڵتەیان پێ دەکرد و دەیانگوت تۆ گەمژەی یان درۆزنی، ئەگەر ڕاست دەکەیت سزا بۆ ئێمە بهێنە.
٥. سزای گەلی عاد
خوای گەورە سەرەتا بە وشکەساڵی تاقی کردنەوە (سێ ساڵ باران نەباری)، بەڵام ئەوان تێنەگەیشتن. ڕۆژێک هەورێکی ڕەشی گەورە لە ئاسماندا دەرکەوت، گەلی عاد دڵخۆش بوون و وتیان: "ئەمە هەوری بارانە و ڕزگارمان دەبێت". بەڵام ئەوە باران نەبوو، بەڵکو بایەکی زۆر بەهێز و سارد بوو (ڕیح صرصر عاتیة). باکە بۆ ماوەی حەوت شەو و هەشت ڕۆژ بەردەوام بوو. هێندە بەهێز بوو مرۆڤەکانی لە زەوی هەڵدەگرت و سەر و جەستەیانی لێک جیا دەکردەوە، وەک ئەوەی قەدی دارخورمای پووچەڵ بن.
٦. ڕزگاربوونی هوود و بڕواداران
خوای گەورە حەزرەتی هوود و ئەو چەند کەسەی باوەڕیان هێنابوو ڕزگار کرد. ئەوان چوون بەرەو ناوچەی حەزەرمەوت لە یەمەن و لەوێ ژیانێکی نوێیان دەست پێکرد. دەوترێت گۆڕی پێغەمبەر هوود ئێستا لە ناوچەی حەزەرمەوتە لە یەمەن و ساڵانە خەڵک سەردانی دەکەن.
دابەشبوونی نەتەوەکان لە نەوەی نووح
١. سام (باوکی نەتەوە سامییەکان): سام بە گەورەترین کوڕی نووح دادەنرێت. نەوەکانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و نیمچە دورگەی عەرەبی نیشتەجێ بوون. نەتەوەکان: عەرەب، عیبرانی، سریانی، کلدان، ئاشووری، و ئەرمەنی. زۆربەی مێژوونووسان دەڵێن کوردیش لە نەوەی سامن.
٢. حام (باوکی نەتەوە حامییەکان): حام ڕوویکردە باشوور. نەوەکانی لە ئەفریقا، میسر و کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاست نیشتەجێ بوون. نەتەوەکان: میسرییە کۆنەکان، بەربەرەکان، و نەتەوە ڕەشپێستەکانی ئەفریقا. خاوەنی شارستانییەتی تەلارسازی گەورە بوون وەک ئەهرامەکان.
٣. یافیس (باوکی نەتەوە یافیسییەکان): یافیس ڕوویکردە باکوور و ڕۆژهەڵات. نەوەکانی لە ئەوروپا، باکووری ئاسیا و ڕۆژهەڵاتی دوور بڵاوبوونەوە. نەتەوەکان: تورک، مەغۆل، یۆنانی، ڕۆمانی، و سڵاڤییەکان. بە زۆریی ژمارە و بەهێزیی جەستەیی ناسراون.
وردەکارییە مێژووییە نەبیستراوەکان
سام و زمانەکان: هەموو زمانە سامییەکان (عەرەبی، ئارامی، کلدانی) ڕەگەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سام. نەوەکانی ئەو زیاتر گرنگییان بە ڕۆحیەت و ئایین داوە.
حام و ئەندازیاری: کوڕی حام (میسرایم) شارستانییەتی میسری دامەزراند. ئەوان لە "ئەندازیاری و بەکارهێنانی کانزاکان"دا بێوێنە بوون.
یافیس و مادەکان: زۆرێک لە مێژوونووسان دەڵێن (مادای) کوڕی یافیس، باپیری گەورەی نەتەوەی مادەکانە، بەمەش بەشێک لە مێژووی کورد دەبەسترێتەوە بە یافیسەوە.
ڕەنگی پێست: گۆڕانی ڕەنگی پێست پەیوەندی بە ناوچەکانەوە هەبووە؛ نەوەی سام گەنمڕەنگ، نەوەی حام ئەسمەری تۆخ (بەهۆی گەرما)، و نەوەی یافیس سپی و سوور (بەهۆی سەرما).
یەکەمین شار: نووح و هاوەڵانی شارێکیان لە دامێنی کێوی جوودی دروست کرد و ناویان نا "شاری هەشتاکان" (ثمانیون).
ئەنجامی سەردەمی هوود
لەناوچوونی گەلی عاد وانەیەک بوو بۆ هەموو ئەو نەتەوانەی کە بە هێزی خۆیان دەنازن و خودا لەبیر دەکەن.
چیرۆکی پێغەمبەران بەردەوام دەبێت.
پڕۆژەی تەنیا حاجی | مێژووی پێغەمبەران