پێغەمبەر لووت (سەلامی خوای لێ بێت)
چیرۆکی گەلی سەدووم و پەندی دەریای مردوو
پێغەمبەر لووت (سەلامی خوای لێ بێت) برازای حەزرەتی ئیبراهیم بوو. ئەو لەگەڵ مامی لە عێراقەوە کۆچی کرد و دواتر خوای گەورە ڕەوانەی کرد بۆ ناوچەیەک بە ناوی (سەدووم) لە دەوروبەری دەریای مردووی ئێستا. چیرۆکی لووت باس لە گەلێک دەکات کە گوناهێکیان داهێنا پێشتر هیچ کەس لە جیهاندا نەیانکردبوو.
١. گەلی سەدووم و گوناهە گەورەکە
گەلی لووت دەوڵەمەند بوون، بەڵام ڕەوشتیان زۆر خراپ بوو. ئەوان گوناهی (هاوڕەگەزبازی)یان داهێنا؛ پیاوان ئارەزوویان بۆ پیاوانی تر هەبوو. ئەمە جگە لەوەی بە ئاشکرا گوناهیان دەکرد و ڕێگرییان لە ڕێبواران دەکرد.
٢. بانگەوازی لووت و سەرکەشیی گەلەکە
لووت ساڵانێکی زۆر ئامۆژگاری کردن، بەڵام ئەوان گاڵتەیان پێ دەکرد و دەیانگوت: "ئەم پیاوە و شوێنکەوتووانی زۆر پاکن! لە شار دەریان بکەن". تەنانەت هەڕەشەی بێسەروشوێنکردنیان لێ دەکرد.
٣. فریشتە میوانەکان و سزای چاوەکان
خوای گەورە سێ فریشتەی (جوبڕەیل، میکائیل و ئیسرافیل) لە شێوەی گەنجی جواندا نارد. هاوسەرە بێباوەڕەکەی لووت هەواڵەکەی بە خەڵکەکە دا و ئەوانیش هێرشیان هێنا. کاتێک ویستیان دەرگاکە بشکێنن، جوبڕەیل بە باڵێکی ئاماژەی کرد و هەموویان چاویان کوێر بوو.
٤. سزایەکی وێرانکەر و جیاواز
فریشتەکان بە لووتیان ووت لەگەڵ خێزانەکەیدا (جگە لە هاوسەرەکەی) لە کۆتایی شەودا بڕۆن. سزاکە بە چوار قۆناغ هات:
- الصیحة: دەنگێکی بەهێز شارەکەی هەژاند.
- هەڵگێڕانەوە: جوبڕەیل شارەکەی بەرزکردەوە و سەرەوژووری کردەوە.
- بەردبارانکردن: بارانی "بەردی سێجیل" باری کە ناوی تاوانبارەکانی لەسەر بوو.
- ئاو تێچوون: شوێنەکە بوو بە چاڵ و ئاو دایپۆشی (دەریای مردوو).
زانیارییە ورد و مێژووییەکانی گەلی لووت
هاوسەری لووت: ناوی "وەلاهە" بووە، خیانەتی ئایینی کرد و سیخوڕی بۆ گەلەکەی دەکرد. لە کاتی سزادانەکەدا ئاوڕی دواوەی دایەوە و بەردی بەرکەوت.
جوگرافیای سەدووم: کۆمەڵێک شار بوون (٥ شار) لە ناوچەیەکی بەپیتدا، بەڵام ئێستا سوێرترین و نزمترین خاڵی جیهانە (٤٠٠ مەتر لە ژێر ئاستی دەریا).
بۆچی هەڵگێڕانەوە؟: چونکە سروشتی مرۆڤایەتییان پێچەوانە کردبووەوە، خوای گەورەش زەوییەکەی بەسەردا پێچەوانە کردنەوە.
میوانداری کچەکەی لووت: کچەکەی یەکەم کەس فریشتەکانی بینی و هۆشداری پێ دان نەیەنە شار، لووتیش زۆر خەمبار بوو چونکە دەیزانی ناتوانێت بییانپارێزێت.
نیشانەکردنی بەردەکان: بەردەکان (مُسَوَّمَةً) بوون، واتە ناوی هەر کەسێکی لەسەر بوو کە دەبوو بیپێکێت، تەنانەت ئەوانەی لە دەرەوەی شار بوون.
کۆڵەکەی خوێ: پەیکەرێکی بەردینی خوێیی هەیە لە ئوردن کە پێی دەڵێن "هاوسەری لووت"، نیشانەیەکە بۆ ئەو سزا مێژووییە.
بۆچی دەریای مردوو؟
ئاوەکەی هێندە سوێرە هیچ زیندەوەرێکی تێدا ناژیت. ئەمە نیشانەیەکە تا خەڵک پەند وەرگرن کە پاراستنی پاکژی خێزان بنچینەی مانەوەی شارستانییەتە.
پەیوەندی بە ئیبراهیم: ئیبراهیم زۆر هەوڵی دا لەگەڵ فریشتەکان تا گەلەکە لەناو نەچن، بەڵام بڕیارەکە درابوو چونکە کەس باوەڕی نەهێنابوو.