لێکدانەوەی تەواوی خەونی: سەگ
١. واتای گشتی (ئەرێنی):
سەگ هێمای دۆست یان دوژمنە بەپێی ڕەفتارەکەی. سەگی گوێڕایەڵ و یاریکەر مژدەی بوونی هاوڕێیەکی دڵسۆز و پشتیوانە. سەگی ڕاو (تاژی) نیشانەی دەستکەوتنی ڕزق، سەرکەوتن بەسەر ڕکابەران و بەدیهاتنی ئاواتەکانە. ئەگەر سەگی پاسەوان بێت، واتا پارێزراوی و چاودێریکردنی ژیان و ماڵتە.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* گازی سەگ: هۆشدارییەکی توندە لە خیانەتی کەسێکی نزیک یان زیانێکی حەتمی لەلایەن دوژمنێکی بێڕەوشتەوە.
* وەڕینی سەگ: ئاماژەیە بۆ بیستنی قسەی ناشرین، غەیبەت، یان هەڕەشەی کەسێکی بێ مێشک کە ناوبانگت دەزڕێنێت.
* سەگی ڕەش: هێمای دوژمنێکی زۆر دڵپیس یان کەسێکە کە دەیەوێت بە فێڵ تووشی هەڵەت بکات.
* دڕانی جل بە دەمی سەگ: نیشانەی ئەوەیە کەسێک لە ناو خەڵکدا هێرش دەکاتە سەر نامووس یان شەرەفت و دەبێت وریای بیت.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: پاسەوانیکردنی سەگ لێت، واتا هاوسەر یان هاوڕێیەکی زۆر دڵسۆزت هەیە کە لە پشتت وەستاون.
- نەرێنی: ئاماژەیە بۆ هەڵسوکەوت لەگەڵ کەسانی نزم؛ ئەگەر سەگ لێت بترسێت، نیشانەی ئەوەیە هێزت هەیە بەڵام ڕەنگە ستەمکار بیت.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: بینینی سەگێکی بچووک و جوان مژدەی خۆشی و بەدەستهێنانی سۆز و میهرەبانییە.
- نەرێنی: ئاماژەیە بۆ پیاوێکی چاوچنۆک کە دەیەوێت فێڵت لێ بکات؛ ڕاودان لەلایەن سەگەوە واتا هەوڵی زیانپێگەیاندن لەلایەن کەسانێکەوە.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین و یاریکردن لەگەڵ سەگ: مژدەی ئاشتی و تەباییە لەگەڵ ئەو کەسانەی پێشتر کێشەت لەگەڵیان هەبووە.
- گریانی قووڵ بۆ مردنی سەگی دڵسۆز: نیشانەی ئەوەیە هەست بە لەدەستدانی پشت و پەنا دەکەیت یان هاوڕێیەکی نزیکت لێ دابڕاوە.
- تینوێتی و بینی سەگێک کە ئاو دەخواتەوە: ئاماژەیە بۆ تینوێتی "وەفاداری"؛ هەست دەکەیت لە ژیانتا بێوەفایی زۆر بووە.
سەگ هێمای دۆست یان دوژمنە بەپێی ڕەفتارەکەی. سەگی گوێڕایەڵ و یاریکەر مژدەی بوونی هاوڕێیەکی دڵسۆز و پشتیوانە. سەگی ڕاو (تاژی) نیشانەی دەستکەوتنی ڕزق، سەرکەوتن بەسەر ڕکابەران و بەدیهاتنی ئاواتەکانە. ئەگەر سەگی پاسەوان بێت، واتا پارێزراوی و چاودێریکردنی ژیان و ماڵتە.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* گازی سەگ: هۆشدارییەکی توندە لە خیانەتی کەسێکی نزیک یان زیانێکی حەتمی لەلایەن دوژمنێکی بێڕەوشتەوە.
* وەڕینی سەگ: ئاماژەیە بۆ بیستنی قسەی ناشرین، غەیبەت، یان هەڕەشەی کەسێکی بێ مێشک کە ناوبانگت دەزڕێنێت.
* سەگی ڕەش: هێمای دوژمنێکی زۆر دڵپیس یان کەسێکە کە دەیەوێت بە فێڵ تووشی هەڵەت بکات.
* دڕانی جل بە دەمی سەگ: نیشانەی ئەوەیە کەسێک لە ناو خەڵکدا هێرش دەکاتە سەر نامووس یان شەرەفت و دەبێت وریای بیت.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: پاسەوانیکردنی سەگ لێت، واتا هاوسەر یان هاوڕێیەکی زۆر دڵسۆزت هەیە کە لە پشتت وەستاون.
- نەرێنی: ئاماژەیە بۆ هەڵسوکەوت لەگەڵ کەسانی نزم؛ ئەگەر سەگ لێت بترسێت، نیشانەی ئەوەیە هێزت هەیە بەڵام ڕەنگە ستەمکار بیت.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: بینینی سەگێکی بچووک و جوان مژدەی خۆشی و بەدەستهێنانی سۆز و میهرەبانییە.
- نەرێنی: ئاماژەیە بۆ پیاوێکی چاوچنۆک کە دەیەوێت فێڵت لێ بکات؛ ڕاودان لەلایەن سەگەوە واتا هەوڵی زیانپێگەیاندن لەلایەن کەسانێکەوە.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین و یاریکردن لەگەڵ سەگ: مژدەی ئاشتی و تەباییە لەگەڵ ئەو کەسانەی پێشتر کێشەت لەگەڵیان هەبووە.
- گریانی قووڵ بۆ مردنی سەگی دڵسۆز: نیشانەی ئەوەیە هەست بە لەدەستدانی پشت و پەنا دەکەیت یان هاوڕێیەکی نزیکت لێ دابڕاوە.
- تینوێتی و بینی سەگێک کە ئاو دەخواتەوە: ئاماژەیە بۆ تینوێتی "وەفاداری"؛ هەست دەکەیت لە ژیانتا بێوەفایی زۆر بووە.
خەونامەی تەنیا حاجی - پیتی (س)