مەتەڵ: ئاوێنەی فۆلکلۆر و شکۆی زمانەوانی
مەتەڵ تەنیا کایەیەکی زەینی نییە، بەڵکو چڕبوونەوەی ژیریی نەتەوەیەکە لە قاڵبێکی هونەریدا. مەتەڵ ئەو وێنە شیعرەییە کە بە زمانێکی ناڕاستەوخۆ، پەردە لەسەر ڕازەکانی سروشت و ژیان لادەبات و خەیاڵی مرۆڤ بەرەو ئاسۆیەکی قووڵتر پەلکێش دەکات.
ئەم ڕەگەزە دێرینەی فۆلکلۆر لەسەر بنەمای لێکچواندن و شاردنەوە بونیاد نراوە. لێرەدا زمان دەبێتە کەرەستەیەک بۆ تاقیکردنەوەی ئاستی تێگەیشتن، بە جۆرێک کە سیفەتە دیارەکان بەکاردێن بۆ نیشاندانی مانایەکی نادیار، ئەمەش لوتکەی جوانییە لە میتافۆری کوردیدا.
داڕشتنی مەتەڵ لەسەر بنەمای کورتەبڕی و مۆسیقای ناوەکییە. بەکارهێنانی کێش و سەروای گونجاو وا دەکات ئەم دەقانە وەک مرواری لە یادگەی مرۆڤدا بمێننەوە. لێرەدا ئاوەڵناو ڕۆڵی سەرەکی دەبینێت لە کێشانی وێنەی وەڵامەکاندا.
مەتەڵ قوتابخانەیەکی شەوانە بووە بۆ گۆشکردنی هزر و پاراستنی وشە ڕەسەنەکان. ئەو وشانەی لە زمانی ئاخاوتنی ڕۆژانەدا بەرەو فەوتان چوون، لە ناو جەستەی مەتەڵەکاندا وەک پارچە شوێنەوارێکی بەنرخ پارێزراون و زیندوون.
دیاری نوێ (مەلا عەلی) • فۆلکلۆری کوردی (د. ئیحسان فوئاد) • گۆڤاری کۆڕی زانیاری کورد • مەتەڵی ناوچەیی (تۆفیق وەهبی)