لێکدانەوەی تەواوی خەونی: شوان
١. واتای گشتی (ئەرێنی):
شوان لە خەوندا هێمای سەرکردە، مامۆستا، یان سەرۆکی خێزانە. بینینی شوانێک کە مەڕەکانی بە هێمنی دەلەوەرێنێت، مژدەی ئەوەیە تۆ دەبیتە خاوەن دەسەڵات یان پلەیەکی بەرز کە خەڵک سوودت لێ دەبینن. بینینی شوان وەک نیشانەی ئەمانەت پارێزی و دادپەروەری لێکدەدرێتەوە؛ ئەگەر لە خەوندا خۆت ببیتە شوان، واتا بەرپرسیارێتییەکی گەورەت دەکەوێتە ئەستۆ و بە سەرکەوتوویی جێبەجێی دەکەیت.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* شوانێک کە مەڕەکانی لێ ون بووە: هۆشدارییە لە سەرقاڵبوون و پشتگوێخستنی ئەرکەکان؛ تۆ لە بەرپرسیارێتیی خێزان یان کارەکەت کەمتەرخەمیت.
* شوانێکی تووڕە یان دڵڕەق: ئاماژەیە بۆ کەسێکی دەسەڵاتدار کە زوڵمت لێ دەکات یان بەڕێوەبەرێکی خراپ لە شوێنی کارەکەت.
* هێرشی گورگ بۆ سەر مێگەل: نیشانەی بوونی مەترسی یان فێڵێکی کتوپڕە کە زیان بە سەروەت و سامان یان خێزانت دەگەیەنێت.
* بانگکردنی شوانێکی نەناسراو: ئاماژەیە بۆ بیستنی هەواڵێک لە کەسێکی پایەبەرزەوە کە ڕەنگە تاقیکردنەوەیەکی بۆ تۆ تێدا بێت.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: نیشانەی سەربەرزی و دابینکردنی بژێوییە بۆ خێزان؛ دارشوانەی بەهێز لە دەستی پیاودا واتا پشتیوانییەکی گەورەت هەیە و قسەت دەخوات.
- نەرێنی: ڕاکردنی مەڕەکان و نەتوانینی کۆکردنەوەیان، ئاماژەیە بۆ لەدەستدانی کۆنترۆڵی کاروباری ماڵ یان کارەکەت.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: مژدەی بوونی هاوسەرێک یان باوکێکی بەسۆزە کە وەک شوان دەیپارێزێت؛ بۆ سەڵت، بینینی شوان نیشانەی هاوسەرگیرییە لەگەڵ کەسێکی بەڕێوەبەر و بەئەمەک.
- نەرێنی: پشتگوێخستنی ئاژەڵەکان لەلایەن شوانەوە، ئاماژەیە بۆ هەستکردن بە کەمتەرخەمی لەلایەن ئەو کەسانەی پشتیوانتن.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین و دانیشتن لەگەڵ شوان لە دەشتدا: مژدەی ئارامیی دەروونی و دوورکەوتنەوە لە جەنجاڵیی دنیا و دەستکەوتنی ڕزقێکی حەڵاڵە.
- گریانی قووڵ بۆ کوشتنی مەڕێک لەلایەن شوانەوە: نیشانەی ئەوەیە خەوبینەکە دەترسێت لەوەی غەدر لە کەسێکی بێدەسەڵات بکرێت یان هەست بە ئازاری ویژدان دەکات.
- تینوێتی و وەرگرتنی ئاو لە شوانەوە لە ناو دارستاندا: ئاماژەیە بۆ تینوێتی "ڕێنمایی و ڕاستی"؛ شوانەکە نیشانەی کەسێکی دڵسۆزە کە لە کاتی تەنگانەدا دەستگیرۆیت دەکات.
شوان لە خەوندا هێمای سەرکردە، مامۆستا، یان سەرۆکی خێزانە. بینینی شوانێک کە مەڕەکانی بە هێمنی دەلەوەرێنێت، مژدەی ئەوەیە تۆ دەبیتە خاوەن دەسەڵات یان پلەیەکی بەرز کە خەڵک سوودت لێ دەبینن. بینینی شوان وەک نیشانەی ئەمانەت پارێزی و دادپەروەری لێکدەدرێتەوە؛ ئەگەر لە خەوندا خۆت ببیتە شوان، واتا بەرپرسیارێتییەکی گەورەت دەکەوێتە ئەستۆ و بە سەرکەوتوویی جێبەجێی دەکەیت.
٢. لایەنی نەرێنی و ئاگادارکردنەوە:
* شوانێک کە مەڕەکانی لێ ون بووە: هۆشدارییە لە سەرقاڵبوون و پشتگوێخستنی ئەرکەکان؛ تۆ لە بەرپرسیارێتیی خێزان یان کارەکەت کەمتەرخەمیت.
* شوانێکی تووڕە یان دڵڕەق: ئاماژەیە بۆ کەسێکی دەسەڵاتدار کە زوڵمت لێ دەکات یان بەڕێوەبەرێکی خراپ لە شوێنی کارەکەت.
* هێرشی گورگ بۆ سەر مێگەل: نیشانەی بوونی مەترسی یان فێڵێکی کتوپڕە کە زیان بە سەروەت و سامان یان خێزانت دەگەیەنێت.
* بانگکردنی شوانێکی نەناسراو: ئاماژەیە بۆ بیستنی هەواڵێک لە کەسێکی پایەبەرزەوە کە ڕەنگە تاقیکردنەوەیەکی بۆ تۆ تێدا بێت.
٣. بۆ پیاو (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: نیشانەی سەربەرزی و دابینکردنی بژێوییە بۆ خێزان؛ دارشوانەی بەهێز لە دەستی پیاودا واتا پشتیوانییەکی گەورەت هەیە و قسەت دەخوات.
- نەرێنی: ڕاکردنی مەڕەکان و نەتوانینی کۆکردنەوەیان، ئاماژەیە بۆ لەدەستدانی کۆنترۆڵی کاروباری ماڵ یان کارەکەت.
٤. بۆ ئافرەت (سەڵت و خێزاندار):
- ئەرێنی: مژدەی بوونی هاوسەرێک یان باوکێکی بەسۆزە کە وەک شوان دەیپارێزێت؛ بۆ سەڵت، بینینی شوان نیشانەی هاوسەرگیرییە لەگەڵ کەسێکی بەڕێوەبەر و بەئەمەک.
- نەرێنی: پشتگوێخستنی ئاژەڵەکان لەلایەن شوانەوە، ئاماژەیە بۆ هەستکردن بە کەمتەرخەمی لەلایەن ئەو کەسانەی پشتیوانتن.
٥. کاریگەری بارودۆخ (پێکەنین، گریان، تینوێتی):
- پێکەنین و دانیشتن لەگەڵ شوان لە دەشتدا: مژدەی ئارامیی دەروونی و دوورکەوتنەوە لە جەنجاڵیی دنیا و دەستکەوتنی ڕزقێکی حەڵاڵە.
- گریانی قووڵ بۆ کوشتنی مەڕێک لەلایەن شوانەوە: نیشانەی ئەوەیە خەوبینەکە دەترسێت لەوەی غەدر لە کەسێکی بێدەسەڵات بکرێت یان هەست بە ئازاری ویژدان دەکات.
- تینوێتی و وەرگرتنی ئاو لە شوانەوە لە ناو دارستاندا: ئاماژەیە بۆ تینوێتی "ڕێنمایی و ڕاستی"؛ شوانەکە نیشانەی کەسێکی دڵسۆزە کە لە کاتی تەنگانەدا دەستگیرۆیت دەکات.
خەونامەی تەنیا حاجی - پیتی (ش)