پێغەمبەر ئیبراهیم (سەلامی خوای لێ بێت)
باوکی پێغەمبەران و خەلیلوڵا - وەرچەرخانی مێژوویی یەکتاپەرستی
دوای پێغەمبەر ساڵح و لەناوچوونی گەلی سەموود، مرۆڤایەتی چووە قۆناغێکی زۆر مەزن و چارەنووسسازەوە، ئەویش سەردەمی پێغەمبەر ئیبراهیمە (سەلامی خوای لێ بێت). ئیبراهیم بە "باوکی پێغەمبەران" و "خەلیلوڵا" دەناسرێت، چونکە زۆربەی پێغەمبەرانی دوای ئەو لە نەوەی ئەون.
١. لەدایکبوون لە خاکی عێراق
ئیبراهیم لە شاری "ئور" (پارێزگای زیقاری ئێستا) لەدایکبوو. ئەو سەردەمە سەردەمی دەسەڵاتی پاشایەکی ستەمکار بوو بە ناوی "نەمرود"، کە بانگێشەی خودایەتی دەکرد.
٢. گەڕان بەدوای ڕاستی و ڕووبەڕووبوونەوە
گەڕان بەدوای خودا: ئیبراهیم سەیری ئەستێرە و مانگ و خۆری کرد، بەڵام کاتێک ئاوا بوون وتی: "من ئەوانەم خۆش ناوێت کە ئاوا دەبن". لێرەوە گەیشتە یەکتاپەرستی.
باوکی (ئازەر): باوکی یەکێک بوو لە گەورەترین بتتاشەکان. ئیبراهیم بە نەرمی ئامۆژگاری دەکرد، بەڵام باوکی هەڕەشەی بەردبارانکردنی لێکرد.
شکاندنی بتەکان: ڕۆژی جەژن چوو بۆ پەرستگاکە و هەموو بتەکانی شکاند، تەنها گەورەکەیانی هێشتەوە تا بیسەلمێنێت کە قسە ناکەن و سوودیان نییە.
٣. موعجیزەی ئاگرەکە
نەمرود بڕیاری سوتاندنی دا. ئاگرێکی گەورەیان کردەوە و بە مەنجەنیق ئیبراهیمیان تێگرت، بەڵام خوای گەورە فەرمووی: "يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ". ئیبراهیم بە سەلامەتی هاتە دەرەوە و کەس باوەڕی نەدەکرد.
٤. کۆچ بەرەو فەلەستین و میسر
لەگەڵ سارەی هاوسەری و لووتی برازای کۆچی کرد. لە میسر، پاشای میسر (هەجەر)ی پێ بەخشین کە دواتر بوو بە هاوسەری دووەمی ئیبراهیم و دایکی ئیسماعیل.
٥. ئاوەدانبوونەوەی مەککە و ئاوی زەمزەم
بە فەرمانی خودا، هەجەر و ئیسماعیلی ساوای لە دۆڵێکی وشکی مەککە جێهێشت. کاتێک هەجەر وتی ئایا خودا فەرمانی کردووە؟ و ئیبراهیم وتی بەڵێ، هەجەر وتی: "کەواتە خودا ئێمە وون ناکات".
موعجیزەی زەمزەم: کاتێک هەجەر لە نێوان سەفا و مەروە ڕایدەکرد، جوبڕەیل زەوییەکەی هەڵکۆڵی و ئاوی زەمزەم دەرچوو. بەمەش هۆزی (جورهوم) لەوێ نیشتەجێ بوون و مەککە ئاوەدان بووەوە.
٦. تاقیکردنەوەی گەورە و کەعبە
قوربانی: ئیبراهیم لە خەودا بینی ئیسماعیل سەردەبڕێت. ئیسماعیل وتی: "ئەوە بکە کە فەرمانت پێکراوە". کاتێک ویستی سەری ببرێت، خودا قوچێکی بۆ نارد، ئەمەش بوو بە بناغەی جەژنی قوربان.
بونیادنانی کەعبە: ئیبراهیم و ئیسماعیل دیوارەکانی کەعبەیان بەرز کردەوە. ئیبراهیم لەسەر بەردێک دەوەستا (مەقامی ئیبراهیم) تا دیوارەکان تەواو بکات.
زانیارییە ورد و نەبیستراوەکانی ژیانی ئیبراهیم
میواندۆستی: بە "أبو الضيفان" ناسرابوو، هەرگیز بە تەنیا نانی نەدەخوارد و بە پێ بەدوای میواندا دەگەڕا.
مەنتقی عەقڵی: لەگەڵ نەمرود موناقەشەی کرد و پێی وت: "خودای من خۆر لە ڕۆژهەڵاتەوە دەهێنێت، تۆ لە ڕۆژئاواوە بیهێنە"، نەمرود ماتی برد.
یەکەمینەکان: یەکەم کەس بوو قژی سپی بێت، یەکەم کەس نینۆکی گرت و سمێڵی کورت کردەوە، یەکەم کەس ختەنە کرا و یەکەم کەس فێری پۆشینی پانتۆڵ بوو.
بەردە ڕەشەکە: جوبڕەیل لە بەهەشتەوە بۆی هێنا. سەرەتا سپی بوو بەڵام بە گوناهی مرۆڤەکان ڕەش بوو.
دوعا مێژووییەکە: ئیبراهیم دوعای کرد پێغەمبەرێکیان بۆ بنێرێت، محمد ﷺ فەرمووی: "من هاتنەدیی دوعاکەی باوکم ئیبراهیمم".
نازناوی ئوممەت: خودا وەک ئوممەتێک وەسفی دەکات چونکە بە تەنیا هەموو چاکەکانی تێدا کۆبووبووەوە.