پێغەمبەر هوود (سەلامی خوای لێ بێت) و شارستانییەتی عاد
یەکەمین پێغەمبەری عەرەب و چیرۆکی شاری ئیرەمی ونبوو
پێغەمبەر هوود (سەلامی خوای لێ بێت) یەکەمین پێغەمبەری عەرەبە کە دوای لافاوەکەی نووح ڕەوانە کراوە. ئەو بۆ لای گەلی "عاد" نێردرا، کە یەکێک بوون لە بەهێزترین و دەوڵەمەندترین نەتەوەکانی مێژوو.
١. گەلی عاد و شارستانییەتی "ئیرەم"
شوێنی نیشتەجێبوون: ئەوان لە ناوچەیەک دەژیان بە ناوی (ئەحقاف) کە دەکەوێتە نێوان یەمەن و عومان. ناوچەیەکی پڕ لە باخ و کانی و کێڵگەی کشتوکاڵی بوو.
هێزی جەستەیی: خوای گەورە هێزێکی دەگمەنی پێدابوون، زۆر درێژ و توندوتۆڵ بوون. لە قورئاندا وەسف کراون کە کۆشک و تەلاری بەرزیان لە ناو چیاکاندا هەڵدەکۆڵی.
شاری ئیرەم: شارەکەیان ناوی (ئیرەم) بوو، کە بە "ئیرەمی خاوەن کۆڵەکە بەرزەکان" (إrَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ) ناسراوە. شارێکی وەها بوو کە وێنەی لە هیچ شوێنێکی تری زەوی دروست نەکرابوو.
٢. لادان و لووتبەرزییان
گەلی عاد دوای ئەوەی گەیشتنە لوتکەی دەسەڵات، نیعمەتەکانی خودایان لەبیر چوو. ئەوان یەکەمین گەل بوون دوای لافاوەکەی نووح کە دووبارە دەستیان کردەوە بە بتپەرستی. زۆر لووتەبەرز بوون و دەیانگوت: "مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً" (کێ لە ئێمە بەهێزترە؟). زوڵمیان لە گەلانی دەوروبەریان دەکرد و تەنها پشت پاشان بە هێزی خۆیان دەبەست.
٣. بانگەوازی حەزرەتی هوود
هوود مرۆڤێکی نەرمونیان و دڵسۆز بوو لە ناو خودی گەلەکەیدا. پێی دەگوتن: "ئەی گەلەکەم، تەنها خوا بپەرستن، داوای لێخۆشبوون بکەن تا بارانتان بۆ ببارێنێت و هێز بخاتە سەر هێزەکەتان". بەڵام ئەوان گاڵتەیان پێ دەکرد و دەیانگوت: "تۆ کەسێکی گەمژەیت و ئێمە وادەزانین تۆ درۆ دەکەیت". وایان دەزانی بتەکانیان (سەموود و صەدا) دەیانپارێزن.
٤. سزای گەلی عاد (بای لەناوبەر)
کاتێک هوود نائومێد بوو لە بڕواهێنانیان، نیشانەکانی سزا دەرکەوتن: وشکەساڵی بۆ ماوەی سێ ساڵ باران نەباری. دواتر هەورێکی ڕەش دەرکەوت کە وایانزانی بارانە، بەڵام هوود پێی وتن: "ئەوە ئەو سزایەیە کە پەلەتان بۆ دەکرد".
بایەکەی سەرەمەرگ: بایەکی زۆر سارد و بەهێز (ڕیح صرصر عاتیة) بۆ ماوەی ٧ شەو و ٨ ڕۆژ بەسەریەکەوە بەردەوام بوو. باکە هێندە بەهێز بوو، مرۆڤەکانی لە زەوی بەرز دەکردەوە و بە سەردا دەیکێشان بە زەویدا، وەک "قەدی دارخورمای پووچەڵ"یان لێ هاتبوو.
٥. ڕزگاربوونی هوود و بڕواداران
خوای گەورە حەزرەتی هوود و ئەو چەند کەسەی کە باوەڕیان هێنابوو ڕزگار کرد. ئەوان لە شوێنێکی پارێزراودا بوون. دوای لەناوچوونی گەلی عاد، هوود و بڕواداران چوونە ناوچەی حەزەرمەوت لە یەمەن و لەوێ نیشتەجێ بوون تا وەفاتی کرد.
زانیارییە ورد و تایبەتەکانی سەردەمی هوود
١. ڕەچەڵەک: ناوی تەواوی (هوود کوڕی شالخ کوڕی ئەرفەخ شەد کوڕی سام کوڕی نووح)ە. ئەو بە "باوکی پێغەمبەرە عەرەبەکان" دەناسرێت و یەکەم کەس بووە بە عەرەبی پاراو قسەی کردبێت.
٢. شاری ئیرەمی ونبوو: بۆ چەندین سەدە بە ئەفسانە دەبینرا، بەڵام لە ساڵانی نەوەدەکاندا لە ڕێگەی مانگە دەستکردەکانەوە شوێنەواری شارێکی ژێرخاککەوتوو لە (شەسر) لە عومان دۆزرایەوە کە زۆر لە وەسفەکانی ئیرەم دەچوو.
٣. بای "عەقیم": قورئان بە بای عەقیم (نەزۆک) وەسفی دەکات، چونکە هیچ خێرێکی تێدا نەبوو و تەنها بۆ وێرانکردن بوو. هەر شتێکی بپێکایە دەیکردە "ڕیمیم" (وەک دار و پەڕۆی ڕزیو).
٤. تاقیکردنەوەی هەورەکان: گەلی عاد وەفدێکیان نارد بۆ مەککە بۆ نزا، لەوێ سێ هەوریان بۆ پێشنیاز کرا (سپی، سوور، ڕەش)، ئەوان ڕەشیان هەڵبژارد چونکە وایانزانی بارانی زۆرە، بەڵام سزای تێدا بوو.
٥. مەزارگەی هوود: لە حەزەرمەوتی یەمەن گۆڕێکی درێژی لێیە (نزیکەی ٤٠ مەتر)، کە هێمایە بۆ گەورەیی جەستەی مرۆڤەکانی ئەو سەردەمە.
٦. ناوی بتەکان: سێ بتی سەرەکییان هەبوو بە ناوەکانی (صەدا، صەموود، هەباء).
حیکمەتی چیرۆکی هوود
١. هێز بەردەوام نییە: مرۆڤ هەرچەندە بەهێز بێت، نابێت زوڵم بکات و سەرچاوەی هێزەکەی (خودا) لەبیر بکات.
٢. ئارامی پێغەمبەران: هوود ساڵانێکی زۆر ئارامی گرت لەسەر تانە و تەشەر، ئەمەش وانەیەکی گەورەیە.
٣. دادپەروەری بنچینەی مانەوەیە: هوود پێی دەگوتن کە کۆشک و تەلارەکان بۆ خۆنواندن بەکار مەهێنن و بگەڕێنەوە بۆ ڕێگەی ڕاست.